ஸ்ரீ யோக ஸூத்ரம் -பாஷ்யம் –விருத்தி–அத்யாயம் -4-

ஜந்மௌஷதிமந்த்ரதபஃ ஸமாதிஜாஃ ஸித்தயஃ||4.1||

||4.1|| தேஹாந்தரிதா ஜந்மநா ஸித்திஃ. ஓஷதிபிரஸுரபவநேஷு ரஸாயநேநேத்யேவமாதிஃ. மந்த்ரைராகாஷகமநாணிமாதிலாபஃ. தபஸா ஸஂகல்பஸித்திஃ, காமரூபீ யத்ர தத்ர காமக இத்யேவமாதி. ஸமாதிஜாஃ ஸித்தயோ வ்யாக்யாதாஃ.

தத்ர காயேந்த்ரியாணாமந்யஜாதீயபரிணதாநாம் —

||4.1|| இதாநீஂ விப்ரதிபத்திஸமுத்தப்ராந்திநிராகரணேந யுக்த்யா கைவல்யஸ்வரூபஜ்ஞாநாய கைவல்யபாதோயமாரப்யதே.

தத்ர யாஃ பூர்வமுக்தாஃ ஸித்தயஸ்தாஸாஂ நாநாவிதஜந்மாதி காரணப்ரதிபாதநத்வாரேணைவஂ போதயதி. மதி யா ஏதாஃ ஸித்தயஸ்தாஃ ஸர்வாஃ பூர்வஜந்மாப்யஸ்தஸமாதிபலாஜ்ஜந்மாதிநிமித்தமாத்ரத்வேநாஷ்ரித்ய ப்ரவர்தந்தே. ததஷ்சாநேகபவஸாத்யஸ்ய ஸமாதேர்ந க்ஷதிரஸ்தீத்யாஷ்வாஸோத்பாதநாய ஸமாதிஸித்தேஷ்ச ப்ராதாந்யக்யாபநார்தஂ கைவல்யப்ரயோகார்தஂ சாஹ —

——————

ஜாத்யந்தரபரிணாமஃ ப்ரகரித்யாபூராத்||4.2||

||4.2|| பூர்வபரிணாமாபாய உத்தரபரிணாமோபஜநஸ்தேஷாமபூர்வாவயவாநுப்ரவேஷாத்பவதி. காயேந்த்ரியப்ரகரிதயஷ்ச ஸ்வஂ ஸ்வஂ விகாரமநுகரிஹ்ணந்த்யாபூரேண தர்மாதிநிமித்தமபேக்ஷமாணா இதி.

||4.2|| யோயமிஹைவ ஜந்மநி நந்தீஷ்வராதீநாஂ ஜாத்யாதிபரிணாமஃ ஸப்ரகரித்யாபூராத், பாஷ்சாத்த்யா ஏவ ஹி ப்ரகரிதயோமுஷ்மிஞ்ஜந்மநி விகாராநாபூரயந்தி ஜாத்யந்தராகாரேண பரிணாமயந்தி.

—————-

நிமித்தமப்ரயோஜகஂ ப்ரகரிதீநாஂ வரணபேதஸ்து ததஃ க்ஷேத்ரிகவத்||4.3||

||4.3|| ந ஹி தர்மாதி நிமித்தஂ தத்ப்ரயோஜகஂ ப்ரகரிதிநாஂ பவதி. ந கார்யேண காரணஂ ப்ரவர்த்யத இதி. கதஂ தர்ஹி, வரணபேதஸ்து ததஃ க்ஷேத்ரிகவத். யதா க்ஷேத்ரிகஃ கேதாராதபாஂ பூர்ணாத்கேதாராந்தரஂ பிப்லாவயிஷுஃ ஸமஂ நிம்நஂ நிம்நதரஂ வா நாபஃ பாணிநாபகர்ஷத்யாவரணஂ த்வாஸாஂ பிநத்தி தஸ்மிந்பிந்நே ஸ்வயமேவாபஃ கேதாராந்தரமாப்லாவயந்தி ததா தர்மஃ ப்ரகரிதீநாமாவரணதர்மஂ பிநத்தி தஸ்மிந்பிந்நே ஸ்வயமேவ ப்ரகரிதயஃ ஸ்வஂ ஸ்வஂ விகாரமாப்லாவயந்தி. யதா வா ஸ ஏவ க்ஷேத்ரிகஸ்தஸ்மிந்நேவ கேதாரே ந ப்ரபவத்யௌதகாந்பௌமாந்வா ரஸாந்தாந்யமூலாந்யநுப்ரவேஷயிதுஂ, கிஂ தர்ஹி முத்ககவேதுகஷ்யாமாகாதீஂஸ்ததோபகர்ஷதி. அபகரிஷ்டேஷு தேஷு ஸ்வயமேவ ரஸா தாந்யமூலாந்யநுப்ரவிஷந்தி, ததா தர்மோ நிவரித்திமாத்ரே காரணதர்மஸ்ய, ஷுத்த்யஷுத்த்யோரத்யந்தவிரோதாத், ந து ப்ரகரிதிப்ரவரித்தௌ தர்மோ ஹேதுர்பவதீதி. அத்ர நந்தீஷ்வராதய உதாஹார்யாஃ. விபர்யயேணாப்யதர்மோ தர்மஂ பாததே. ததஷ்சாஷுத்திபரிணாம இதி. தத்ராபி நஹுஷாஜகராதய உதாஹார்யாஃ.

யதா து யோகீ பஹுந்காயாந்நிர்மிமீதே ததா கிமேகமநஸ்காஸ்தே பவந்த்யதாநேகமநஸ்கா இதி —

||4.3|| நிமித்தஂ தர்மாதி தத்ப்ரகரிதீநாமர்தாந்தரபரிணாமே ந ப்ரயோஜகம். நஹி கார்யேண காரணஂ ப்ரவர்ததே. குத்ர தர்ஹி தஸ்ய தர்மாதேர்வ்யாபார இத்யாஹ — ‘வரணபேதஸ்து ததஃ க்ஷேத்ரிகவத்.’ ததஸ்தஸ்மாதநுஷ்டீயமாநாத்தர்மாத்வரணமாவரகமதர்மாதி தஸ்யைவ விரோதித்வாத்பேதஃ க்ஷயஃ க்ரியதே. தஸ்மிந்ப்ரதிபந்தகே க்ஷீணே ப்ரகரிதயஃ ஸ்வயமபிமதகார்யாய ப்ரபவந்தி தரிஷ்டாந்தமாஹ — க்ஷேத்ரிகவத். யதா க்ஷேத்ரிகஃ கரிஷீவலஃ கேதாராத்கேதாராந்தரஂ ஜலஂ நிநீஷுர்ஜலப்ரதிபந்தகவரணபேதமாத்ரஂ கரோதி தஸ்மிந்பிந்நே ஜலஂ ஸ்வயமேவ ப்ரஸரத்ரூபஂ பரிணாமஂ கரிஹ்ணாதி ந து ஜலப்ரஸரணே தஸ்ய கஷ்சித்ப்ரயத்ந ஏவஂ தர்மாதேர்போத்தவ்யம்.

யதா ஸாக்ஷாத்கரிததத்த்வஸ்ய யோகிநோ யுகபத்கர்மபலபோகாயாத்மீயநிரதிஷயவிபூத்யநுபாவாத்யுகபதநேகஷரீரநிர்மித்ஸா ஜாயதே ததா குதஸ்தாநி சித்தாநி ப்ரபவந்தீத்யாஹ —

———————

நிர்மாணசித்தாந்யஸ்மிதாமாத்ராத்||4.4||

||4.4|| அஸ்மிதாமாத்ரஂ சித்தகாரணமுபாதாய நிர்மாணசித்தாநி கரோதி, ததஃ ஸசித்தாநி பவந்தி.

||4.4|| யோகிநஃ ஸ்வயஂ நிர்மிதேஷு காயேஷு தாநி சித்தாநி தாநி மூலகாரணதஸ்மிதாமாத்ராதேவ ததிச்சயா ப்ரஸரந்தி அக்நேர்விஸ்புலிங்கா இவ யுகபத்பரிணமந்தி.

நநு பஹுநாஂ சித்தாநாஂ பிந்நாபிப்ராயத்வாந்நைககார்யகர்தரித்வஂ ஸ்யாதித்யத ஆஹ —

——————–

ப்ரவரித்திபேதே ப்ரயோஜகஂ சித்தமேகமநேகேஷாம்||4.5||

||4.5|| பஹூநாஂ சித்தாநாஂ கதமேகசித்தாபிப்ராயபுரஃஸரா ப்ரவரித்திரிதி ஸர்வசித்தாநாஂ ப்ரயோஜகஂ சித்தமேகஂ நிர்மிமீதே ததஃ ப்ரவரித்திபேதஃ.

||4.5|| தேஷாமநேகேஷாஂ சேதஸாஂ ப்ரவரித்திபேதே வ்யாபாரநாநாத்வ ஏகஂ யோகிநஷ்சித்தஂ ப்ரயோஜகஂ ப்ரேரகமதிஷ்டாதரித்வேந, தேந ந பிந்நமதத்வம். அயமர்தஃ — யதாத்மீய ஷரீரே மநஷ்சக்ஷுஃ பாண்யாதீநி யதேச்சஂ ப்ரேரயதி அதிஷ்டாதரித்வேந ததா காயாந்தரேஷ்வபீதி.

ஜந்மாதிப்ரபவத்வாத்ஸித்தீநாஂ சித்தமபி தத்ப்ரபவஂ பஞ்சவிதமேக அதஃ ஜந்மாதிப்ரபவாச்சித்தாத்ஸமாதிப்ரபவஸ்ய சித்தஸ்ய வைலக்ஷண்யமாஹ —

——————

தத்ர த்யாநஜமநாஷயம்||4.6||

||4.6|| பஞ்சவிதஂ நிர்மாணசித்தஂ ஜந்மௌஷதிமந்த்ரதபஃ ஸமாதிஜாஃ ஸித்தய இதி. தத்ர யதேவ த்யாநஜஂ சித்தஂ ததேவாநாஷயஂ தஸ்யைவ நாஸ்த்யாஷயோ ராகாதிப்ரவரித்திர்நாதஃ புண்யபாபாபிஸஂபந்தஃ க்ஷீணக்லேஷத்வாத்யோகிந இதி. இதரேஷாஂ து வித்யதே கர்மாஷயஃ.

யதஃ —

||4.6|| த்யாநஜஂ ஸமாதிஜஂ யச்சிதஂ தத்பஞ்சஸு மத்யேநாஷயஂ கர்மவாஸநாரஹிதமித்யர்தஃ.

யதேதரசித்தேப்யோ யோகிநஷ்சித்தஂ விலக்ஷணஂ க்லேஷாதிரஹிதஂ ததா கர்மாபி விலக்ஷணமித்யாஹ —

————–

கர்மாஷுக்லாகரிஷ்ணஂ யோகிநஸ்த்ரிவிதமிதரேஷாம்||4.7||

||4.7|| சதுஷ்பதீ கல்வியஂ கர்மஜாதிஃ. கரிஷ்ணா ஷுக்லகரிஷ்ணா ஷுக்லாஷுக்லாகரிஷ்ணா சேதி. தத்ர கரிஷ்ணா துராத்மநாம்.
ஷுக்லகரிஷ்ணா பஹிஃஸாதநஸாத்யா. தத்ர பரபீட஀ாநுக்ரஹத்வாரேணைவ கர்மாஷயப்ரசயஃ. ஷுக்லா தபஃஸ்வாத்யாயத்யாநவதாம். ஸா ஹி கேவலே மநஸ்யாயத்தத்வாதபஹிஃ ஸாதநாநதீநா ந பராந்பீட஀யித்வா பவதி. அஷுக்லாகரிஷ்ணா ஸஂந்யாஸிநாஂ க்ஷீணக்லேஷாநாஂ சரமதேஹாநாமிதி. தத்ராஷுக்லஂ யோகிந ஏவ பலஸஂயந்ஸாதகரிஷ்ணஂ சாநுபாதாநாத். இதரேஷாஂ து பூதாநாஂ பூர்வமேவ த்ரிவிதமிதி.

||4.7|| ஷுபபலதஂ கர்ம யாகாதி ஷுக்லம். அஷுபபலதஂ ப்ரஹ்மஹத்யாதி கரிஷ்ணம். உபயஸஂகீர்ணஂ ஷுக்லகரிஷ்ணம். தத்ர ஷுக்லகர்ம விசக்ஷணாநாஂ தாநதபஃ ஸ்வாத்யாயாதிமதாஂ புருஷாணாம். கரிஷ்ணஂ கர்ம நாரகிணாம். ஷுக்லகரிஷ்ணஂ மநுஷ்யாணாம். யோகிநாஂ து ஸந்யாஸவதாஂ த்ரிவிதகர்மவிபரீதஂ யத்பலத்யாகாநுஸஂதாநேநைவாநுஷ்டாநாந்ந கிஂசித்பலமாரபதே.

அஸ்யைவ கர்மணஃ பலமாஹ —

—————————

ததஸ்தத்விபாகாநுகுணாநாமேவாபிவ்யக்திர்வாஸநாநாம்||4.8||

||4.8|| தத இதி த்ரிவிதாத்கர்மணஃ, தத்விபாகாநுகுணாநாமேவேதி யஜ்ஜாதீயஸ்ய கர்மணோ யோ விபாகஸ்தஸ்யாநுகுணா யா வாஸநாஃ கர்மவிபாகமநுஷேரதே தாஸாமேவாபிவ்யக்திஃ. ந ஹி தைவஂ கர்ம விபச்யமாநஂ நாரகதிர்யஙமநுஷ்யவாஸநாபிவ்யக்திநிமித்தஂ ஸஂபவதி. கிஂது தைவாநுகுணா ஏவாஸ்ய வாஸநா வ்யஜ்யந்தே. நாரகதிர்யங்மநுஷ்யேஷு சைவஂ ஸமாநஷ்சர்யஃ.

||4.8|| இஹ ஹி த்விவிதாஃ கர்மவாஸநாஃ ஸ்மரிதிமாத்ரபலா ஜாத்யாயுர்போகபலாஷ்ச. தத்ர ஜாத்யாயுர்போகபலா ஏகாநேகஜந்மபவா இத்யநேந பூர்வமேவ கரிதநிர்ணயாஃ. யாஸ்து ஸ்மரிதிமாத்ரபலாஸ்தாஸு ததஃ கர்மணோ யேந கர்மணா யாதரிக்ஷரீரமாரப்தஂ தேவமநுஷ்யதிர்யகாதிபேதேந தஸ்ய விபாகஸ்ய யா அநுகுணா அநுரூபா வாஸநாஸ்தாஸாமேவ தஸ்மாதபிவ்யக்திஃ வாஸநாநாஂ பவதி. அயமர்தஃ — யேந கர்மணா பூர்வஂ தேவதாதிஷரீரமாரப்தஂ ஜாத்யந்தரஷதவ்யவதாநேந புநஸ்ததாவிதஸ்யைவ ஷரீரஸ்யரம்பே ததநுரூபா ஏவ ஸ்மரிதிபலா வாஸநாஃ ப்ரகடீ பவந்தி. லோகோத்தரேஷ்வேவார்தேஷு தஸ்ய ஸ்மரித்யாதயோ ஜாயந்தே. இதராஸ்து ஸத்யோபி அவ்யக்தஸஂஜ்ஞாஸ்திஷ்டந்தி ந தஸ்யாஂ தஷாயாஂ நாரகாதிஷரீரோத்பவா வாஸநா வ்யக்திமாயாந்தி.

ஆஸாமேவ வாஸநாநாஂ கார்யகரணபாவாநுபபத்திமாஷங்க்ய ஸமர்தயிதுமாஹ —

———————–

ஜாதிதேஷகாலவ்யவஹிதாநாமப்யாநந்தர்யஂ ஸ்மரிதிஸஂஸ்காரயோரேகரூபத்வாத்||4.9||

||4.9|| வரிஷதஂஷவிபாகோதயஃ ஸ்வவ்யஞ்ஜகாஞ்ஜநாபிவ்யக்தஃ. ஸ யதி ஜாதிஷதேந வா தூரதேஷதயா வா கல்பஷதேந வா வ்யவஹிதஃ புநஷ்ச ஸ்வவ்யஞ்ஜகாஞ்ஜந ஏவோதியாத்த்ராகித்யேவஂ பூர்வாநுபூதவரிஷதஂஷவிபாகாபிஸஂஸ்கரிதா வாஸநா உபாதாய வ்யஜ்யேத். கஸ்மாத். யதோ வ்யவஹிதாநாமப்யாஸாஂ ஸதரிஷஂ கர்மாபிவ்யஞ்ஜகஂ நிமித்தீபூதமித்யாநந்தர்யமேவ. குதஷ்ச, ஸ்மரிதிஸஂஸ்காரயோரேகரூபத்வாத். யதாநுபவாஸ்ததா ஸஂஸ்காராஃ. தே ச கர்மவாஸநாநுரூபாஃ. யதா ச வாஸநாஸ்ததா ஸ்மரிதிரிதி ஜாதிதேஷகாலவ்யவஹிதேப்யஃ ஸஂஸ்காரேப்யஃ ஸ்மரிதிஃ. ஸ்மரிதேஷ்ச புநஃ ஸஂஸ்காரா இத்யேவமேதே ஸ்மரிதிஸஂஸ்காராஃ கர்மாஷயவரித்திலாபவஷாத்வ்யஜ்யந்தே. அதஷ்ச வ்யவஹிதாநாமபி நிமித்தநைமித்திபாவாநுச்சேதாதாநந்தர்யமேவ ஸித்தமிதி வாஸநாஃ ஸஂஸ்காரா ஆஷயா இத்யர்தஃ.

||4.9|| இஹ நாநாயோநிஷு ப்ரமதாஂ ஸஂஸாரிணாஂ காஂசித்யோநிமநுபூய யதா யோந்யந்தரஸஹஸ்ரவ்யவதாநேந புநஸ்தாமேவ யோநிஂ ப்ரதிபத்யதே ததா தஸ்யாஂ பூர்வாநுபூதாயாஂ யோநௌ ததாவிதஷரீராதிவ்யஞ்ஜகாபேக்ஷயா வாஸநா யாஃ ப்ரகடீபூதா ஆஸஂஸ்தாஸ்ததாவிதவ்யஞ்ஜகாபாவாத்திரோஹிதாஃ புநஸ்ததாவிதவ்யஞ்ஜகஷரீராதிலாபே ப்ரகடீ பவந்தி. ஜாதிதேஷகாலவ்யவதாநேபி தாஸாஂ ஸ்வாநுபூதஸ்மரித்யாதிபலஸாதநே ஆநந்தர்யஂ நைரந்தர்யம், குதஃ, ஸ்மரிதிஸஂஸ்காரயோரேகரூபத்வாத். ததா ஹ்யநுஷ்டீயமாநாத்கர்மணஷ்சித்தஸத்த்வே வாஸநாநுரூபஃ ஸஂஸ்காரஃ ஸமுத்பத்யதே. ஸ ச ஸ்வர்கநரகாதீநாஂ பலாநாமங்குரீபாவஃ கர்மணாஂ வா யாகாதீநாஂ ஷக்திரூபதயாவஸ்தாநம். கர்துர்வா ததாவிதபோக்யபோக்தரித்வரூபஂ ஸாமர்த்யம். ஸஂஸ்காராத்ஸ்மரிதிஃ ஸ்மரிதேஷ்ச ஸுகதுஃகோபபோகஸ்ததநுபவாச்ச புநரபி ஸஂஸ்காரஸ்மரித்யாதயஃ. ஏவஂ ச யஸ்ய ஸ்மரிதிஸஂஸ்காராதயோ பிந்நாஸ்தயாநந்தர்யாபஆவே துர்லபஃ கார்யகாரணபாவஃ. அஸ்மாகஂ து யதாநுபவ ஏவ ஸஂஸ்காரீ பவதி ஸஂஸ்காரஷ்ச ஸ்மரிதிரூபதயா பரிணமதே ததைகஸ்யைவ சித்தஸ்யாநுஸஂதாதரித்த்வேந ஸ்திதத்வாத்கார்யகாரணபாவோ ந துர்கடஃ.

பவத்வாநந்தர்யஂ கார்யகாரணபாவஷ்ச வாஸநாநாஂ யதா நு ப்ரதமமேவாநுபவஃ ப்ரவர்ததே ததா கிஂ வாஸநாநிமித்த உத நிநிமித்த இதி ஷங்காஂ வ்யபநேதுமாஹ —

—————-

தாஸாமநாதித்வஂ சாஷிஷோ நித்யத்வாத்||4.10||

||4.10|| தாஸாஂ வாஸநாநாமாஷிஷோ நித்யத்வாதநாதித்வம். யேயமாத்மாஷீர்மா ந பூவஂ பூயாஸமிதி ஸர்வஸ்ய தரிஷ்யதே ஸா ந ஸ்வாபாவிகீ. கஸ்மாத். ஜாதமாத்ரஸ்ய ஜந்தோரநநுபூதமரணதர்மகஸ்ய த்வேஷதுஃகாநுஸ்மரிதிநிமித்தோ மரணத்ராஸஃ கதஂ பவேத். ந ச ஸ்வாபாவிகஂ வஸ்து நிமித்தமுபாதத்தே. தஸ்மாதநாதிவாஸநாநுவித்தமிதஂ சித்தஂ நிமித்தவஷாத்காஷ்சிதேவ வாஸநாஃ ப்ரதிலப்ய புருஷஸ்ய போகாயோபாவர்தத இதி.

கடப்ராஸாதப்ரதீபகல்பஂ ஸஂகோசவிகாஸி சித்தஂ ஷரீரபரிமாணாகாரமாத்ரமித்யபரே ப்ரதிபந்நாஃ. ததா சாந்தராபாவஃ ஸஂஸாரஷ்ச யுக்த இதி.

வரித்திரேவாஸ்ய விபுநஷ்சித்தஸ்ய ஸஂகோசவிகாஸிநீத்யாசார்யஃ.

தச்ச தர்மாதிநிமித்தாபேக்ஷம். நிமித்தஂ ச த்விவிதம் — பாஹ்யமாத்யாத்மிகஂ ச. ஷரீராதிஸாதநாபேக்ஷஂ பாஹ்யஂ ஸ்துதிதாநாபிவாதநாதி, சித்தமாத்ராதீநஂ ஷ்ரத்தாத்யாத்யாத்மிகம். ததா சோக்தம் — யே சைதே மைத்ர்யாதயோ த்யாயிநாஂ விஹாராஸ்தே பாஹ்யஸாதநநிரநுக்ரஹாத்மாநஃ ப்ரகரிஷ்டஂ தர்மமபிநிர்வர்தயந்தி. தயோர்மாநஸஂ பலீயஃ. கதஂ, ஜ்ஞாநவைராக்யே கேநாதிஷய்யேதே தண்டகாரண்யஂ ச சித்தபலவ்யதிரேகேண ஷரீரேண கர்மணா ஷூந்யஂ கஃ கர்துமுத்ஸஹேத ஸமுத்ரமகஸ்த்யவத்வா பிபேத்”.

||4.10|| தாஸாஂ வாஸநாநாமநாதித்வஂ — ந வித்யத ஆதிர்யஸ்ய தஸ்ய பாவஸ்தத்த்வஂ, தாஸா மாதிர்நாஸ்தீத்யர்தஃ. குத இத்யத ஆஹ — ‘ஆஷிஷோ நித்யத்வாத்.’ யேயமாஷீர்மஹாமோஹரூபா ஸதைவ ஸுகஸாதநாநி மே பூயாஸுர்மா கதாசந தைர்மே வியோகோ பூதிதி யஃ ஸஂகல்பவிஷேஷோ வாஸநாநாஂ காரணஂ தஸ்ய நித்யத்வாதநாதித்வாதித்யர்தஃ. ஏததுக்தஂ பவதி — காரணஸ்ய ஸஂநிஹிதத்வாதநுபவஸஂஸ்காராதீநாஂ கார்யாணாஂ ப்ரவரித்திஃ கேந வார்யதே, அநுபவஸஂஸ்காராத்யநுவித்தஂ ஸஂகோசவிகாஷதர்மி சித்தஂ தத்ததபிவ்யஞ்ஜகவிபாகலாபாத்தத்தத்பலரூபதயா பரிணமத இத்யர்தஃ.

தாஸாமாநந்த்யாத்தாநஂ கதஂ ஸஂபவதீத்யாஷங்க்ய ஹாநோபாயமாஹ —

————————

ஹேதுபலாஷ்ரயாலம்பநைஃ ஸஂகரிஹீதத்வாதேஷாமபாவே ததபாவஃ||4.11||

||4.11|| ஹேதுர்தர்மாத்ஸுகமதர்மாத்துஃகஂ ஸுகாத்ராகோ துஃகாத்த்வேஷஸ்ததஷ்ச ப்ரயத்நஸ்தேந மநஸா வாசா காயேந வா பரிஸ்யந்தமாநஃ பரமநுகரிஹ்ணாத்யுபஹந்தி வா ததஃ புநர்தர்மாதர்மௌ ஸுகதுஃகே ராகத்வேஷாவிதி ப்ரவரித்தமிதஂ ஷடரஂ ஸஂஸாரசக்ரம். அஸ்ய ச ப்ரதிக்ஷணமாவர்தமாநஸ்யாவித்யா நேத்ரீ மூலஂ ஸர்வக்லேஷாநாமித்யேஷ ஹேதுஃ. பலஂ து யமாஷ்ரித்ய யஸ்ய ப்ரத்யுத்பந்நதா தர்மாதேஃ, ந ஹ்யபூர்வோபஜநஃ. மநஸ்து ஸாதிகாரமாஷ்ரயோ வாஸநாநாம். ந ஹ்யவஸிதாதிகாரே மநஸி நிராஷ்ரயா வாஸநாஃ ஸ்தாதுமுத்ஸஹந்தே. யதபிமுகீபூதஂ வஸ்து யாஂ வாஸநாஂ வ்யநக்தி தஸ்யாஸ்ததாலம்பநம். ஏவஂ ஹேதுபலாஷ்ரயாலம்பநைரேத்தைஃ ஸஂகரிஹீதாஃ ஸர்வா வாஸநாஃ. ஏஷாமபாவே தத்ஸஂஷ்ரயாணாமபி வாஸநாநாமபாவஃ.

நாஸ்த்யஸதஃ ஸஂபவஃ, ந சாஸ்தி ஸதோ விநாஷ இதி த்ரவ்யத்வேந ஸஂபவந்த்யஃ கதஂ நிவர்திஷ்யந்தே வாஸநா இதி —

||4.11|| வாஸநாநாமநந்தராநுபவோ ஹேதுஸ்தஸ்யாப்யநுபவஸ்ய ராகாதஸ்தேஷாமவித்யேதி ஸாக்ஷாத்பாரம்பர்யேண ஹேதுஃ. பலஂ ஷரீராதி ஸ்மரித்யாதி ச. ஆஷ்ரயோ புத்திஸத்த்வம். ஆலம்பநஂ யதேவாநுபவஸ்ய ததேவ வாஸநாநாமதஸ்தைர்ஹேதுபலாஷ்ரயாலம்பநைரநந்தாநாமபி வாஸநாநாஂ ஸஂகரிஹீதத்வாத்தேஷாஂ ஹேத்வாதீநாமபாவே ஜ்ஞாநயோகாப்யாஂ தக்தபீஜகல்பத்வே விஹிதே நிர்மலத்வாந்ந வாஸநாஃ ப்ரரோஹந்தி ந கார்யமாரபந்த இதி தாஸாமபாவஃ.

நநு ப்ரதிக்ஷணஂ சித்தஸ்ய நஷ்வரத்வாத்பேதோபலப்தேஃ வாஸநாநாஂ தத்பலாநாஂ ச கார்யகாரணபாவேந யுகபதபாவித்வாத்பேதே
கதமேகத்வமித்யாஷங்க்யை கத்வஸமர்தநாயாஹ —

———————

அதீதாநாகதஂ ஸ்வரூபதோஸ்த்யத்வபேதாத்தர்மாணாம்||4.12||

||4.12|| பவிஷ்யத்வ்யக்திகமநாகதமநுபூதவ்யக்திகமதீதஂ ஸ்வவ்யாபாரோபாரூடஂ வர்தமாநஂ, த்ரயஂ கைதத்வஸ்து ஜ்ஞாநஸ்ய ஜ்ஞேயம். யதி சைதத்ஸ்வரூபதோ நாபவிஷ்யந்நேதஂ நிர்விஷயஂ ஜ்ஞாநமுதபத்ஸ்யத. தஸ்மாததீதாநாகதஂ ஸ்வரூபதோஸ்தீதி. கிஂச
போகபாகீயஸ்ய வாபவர்கபாகீயஸ்ய வா கர்மணஃ பலமுத்பித்ஸு யதி நிருபாக்யமிதி ததுத்தேஷேந தேந நிமித்தேந குஷலாநுஷ்டாநஂ ந யுஜ்யதே. ஸதஷ்ச பலஸ்ய நிமித்தஂ வர்தமாநீகரணே ஸமர்தஂ நாபூர்வோபஜநநே. ஸித்தஂ நிமித்தஂ நைமித்திகஸ்ய விஷேஷாநுக்ரஹணஂ குருதே நாபூர்வமுத்பாதயதீதி.

தர்மீ சாநேகதர்மஸ்வபாவஸ்தஸ்ய சாத்வபேதேந தமாஃ ப்ரத்யவஸ்திதாஃ. ந ச யதா வர்தமாநஂ வ்யக்திவிஷேஷாபந்நஂ த்ரவ்யதோஸ்த்யேவமதீதமநாகதஂ ச. கதஂ தர்ஹி, ஸ்வேநைவ வ்யங்க்யேந ஸ்வரூபேணாநாகதமஸ்தி. ஸ்வேந சாநுபூதவ்யக்திகேந ஸ்வரூபேணாதீதமிதி. வர்தமாநஸ்யைவாத்வநஃ ஸ்வரூபவ்யக்திரிதி ந ஸா பவத்யதீதாநாகதயோரத்வநோஃ. ஏகஸ்ய சாத்வநஃ ஸமயே த்வாவத்வாநௌ தர்மிஸமந்வாகதௌ பவத ஏவேதி நாபூத்வா பாவஸ்த்ரயாணாமத்வாநாமிதி.

||4.12|| இஹாத்யந்தமஸதாஂ பாவாநாமுத்பத்திர்ந யுக்திமதீ தேஷாஂ ஸத்த்வஸம்பந்தாயோகாத். ந ஹி ஷஷவிஷாணாதீநாஂ க்வசிதபி ஸத்த்வஸஂபந்தோ தரிஷ்டஃ. நிருபாக்யே ச கார்யே கிமுத்திஷ்ய காரணாநி ப்ரவர்தேரந். ந ஹி விஷயமநாலோச்ய கஷ்சித்ப்ரவர்ததே. ஸதாமபி விரோதாந்நாபாவஸம்பந்தோஸ்தி. யத்ஸ்வரூபேண லப்தஸத்தாகஂ தத்கதஂ நிருபாக்யதாமபாவரூபதாஂ வா பஜதே ந நிருத்தஂ ரூபஂ ஸ்வீகாரோதீத்யர்தஃ — தஸ்மாத்ஸதாமபாவஸஂபவாதஸதாஂ சோத்பத்த்யஸஂபவாத்தைஸ்தைர்தர்மைர்விபரிணமமாநோ தர்மீ ஸதைவைகரூபதயாவதிஷ்டதே. தர்மாஸ்து தத்ரைவ த்ர்யதிகத்வேந த்ரைகாலிகத்வேந வ்யவஸ்திதாஃ ஸ்வஸ்மிந்ஸ்வஸ்மிந்நத்வநி வ்யவஸ்திதா ந ஸ்வரூபஂ த்யஜந்தி. வர்தமாநேத்வநி வ்யவஸ்திதாஃ கேவஂல போக்யதாஂ பஜந்தே, — தஸ்மாத்தர்மாணாமேவாதீதாநாகதாத்யத்வபேதஸ்தேநைவ ரூபேண கார்யகாரணபாவோஸ்மிந்தர்ஷநே ப்ரதிபாத்யதே. தஸ்மாதபவர்கபர்யந்தமேகமேவ சித்தஂ தர்மிதயாநுவர்தமாநஂ ந நிஹ்நோதுஂ பார்யதே.

த ஏதே தர்மதர்மிணஃ கிஂரூபா இத்யத ஆஹ —

——————

தே வ்யக்தஸூக்ஷ்மா குணாத்மாநஃ||4.13||

||4.13|| தே கல்வமீ த்ர்யத்வாநோ தர்மா வர்தமாநா வ்யக்தாத்மாநோதீதாநாகதாஃ ஸூக்ஷ்மாத்மாநஃ ஷடவிஷேஷரூபாஃ. ஸர்வமிதஂ குணாநாஂ ஸந்நிவேஷவிஷேஷமாத்ரமிதி பரமார்ததோ குணாத்மாநஃ. ததா ச ஷாஸ்த்ரநுஷாஸநம் —

“குணாநாஂ பரமஂ ரூபஂ ந தரிஷ்டிபதமரிச்சதி.
யத்து தரிஷ்டிபதஂ ப்ராப்தஂ தந்மாயேவ ஸுதுச்சகம்”.இதி||13||

யதா து ஸர்வே குணாஃ கதமேகஃ ஷப்த ஏகமிந்த்ரியமிதி —

||4.13|| ய ஏதே தர்மதர்மிணஃ ப்ரோக்தாஸ்தே வ்யக்தஸூக்ஷ்மபேதேந வ்யவஸ்திதா குணாஃ ஸத்த்வரஜஸ்தமோரூபாஸ்ததாத்மாநஸ்தத்ஸ்வபாவாஸ்தத்பரிணாமரூபா இத்யர்தஃ. யதஃ ஸத்த்வரஜஸ்தமோபிஃ ஸுகதுஃகமோஹரூபைஃ ஸர்வாஸாஂ பாஹ்யாப்யந்தரபேதபிந்நாநாஂ பாவவ்யக்தீநாமந்வயாநுகமோ தரிஷ்யதே. யத்யதந்வயி தத்தத்பரிணாமரூபஂ தரிஷ்டஂ யதா — கடாதயோ மரிதந்விதா மரித்பரிணாமரூபாஃ.

யத்யேதே த்ரயோ குணாஃ ஸர்வத்ர மூலகாரணஂ கதமேகோ தர்மீதி வ்யபதேஷ இத்யாஷங்க்யாஹ —

————————-

பரிணாமைகத்வாத்வஸ்துதத்த்வம்||4.14||

||4.14|| ப்ரக்யாக்ரியாஸ்திதிஷீலாநாஂ குணாநாஂ க்ரஹணாத்மகாநாஂ கரணபாவேநைகஃ பரிணாமஃ ஷ்ரோத்ரமிந்த்ரியஂ, க்ராஹ்யாத்மகாநாஂ ஷப்ததந்மாத்ரபாவேநைகஃ பரிணாமஃ ஷப்தோ விஷய இதி, ஷப்தாதீநாஂ மூர்திஸமாநஜாதீயாநாமேகஃ பரிணாமஃ பரிதிவீபரமாணுஸ்தந்மாத்ராவயவஸ்தேஷாஂ சைகஃ பரிணாமஃ பரிதிவீ கௌர்வரிக்ஷஃ பர்வத இத்யேவமாதிர்பூதாந்தரேஷ்வபி ஸ்நேஹௌஷ்ண்யப்ரணாமித்வாவகாஷதாநாந்யுபாதாய ஸாமாந்யமேகவிகாராரம்பஃ ஸமாதேயஃ.

நாஸ்த்யர்தோ விஜ்ஞாநவிஸஹசரஃ. அஸ்தி து ஜ்ஞாநமர்தவிஸஹசரஂ ஸ்வப்நாதௌ கல்பிதமித்யநயா திஷா யே வஸ்துஸ்வரூபமபஹ்நுவதே ஜ்ஞாநபரிகல்பநாமாத்ரஂ வஸ்து ஸ்வப்நவிஷயோபமஂ ந பரமார்ததோஸ்தீதி ய ஆஹுஸ்தே ததேதி ப்ரத்யுபஸ்திதமிதஂ ஸ்வமாஹாத்ம்யேந வஸ்து கதமப்ரமாணாத்மகேந விகல்பஜ்ஞாநபலேந வஸ்துஸ்வரூபமுத்ஸரிஜ்ய ததேவாபலபந்தஃ ஷ்ரத்தேயவசநாஃ ஸ்யுஃ.

குதஷ்சைததந்யாய்யம் —

||4.14|| யத்யபி த்ரயோ குணஸ்ததாபி தேஷாமங்காங்கிபாவகமநலக்ஷணயோ யஃ பரிணாமஃ க்வசித்ஸத்த்வமங்கி க்வசித்ரஜஃ க்வசிச்ச தம இத்யேவஂரூபஸ்தஸ்யைகத்வாத்வஸ்துநஸ்தத்த்வமேகத்வமுச்யதே. யதேயஂ பரிதிவீ, அயஂ வாயுரித்யாதி.

நநு ச ஜ்ஞாநவ்யதிரிக்தே ஸத்யர்தே வஸ்த்வேகமநேகஂ வா வக்துஂ யுஜ்யதே, யதா விஜ்ஞாநமேவ வாஸநாவஷாத்கார்யகாரணபாவேநாவஸ்திதஂ ததா ததா ப்ரதிபாதி ததா கதமேதச்சக்யதே வக்துமித்யாஷங்க்யாஹ —

——————-

வஸ்துஸாம்யே சித்தபேதாத்தயோர்விபக்தஃ பந்தாஃ||4.15||

||4.15|| பஹிசித்தாலம்பநீபூதமேகஂ வஸ்து ஸாதாரணம். தத்கலு நைகசித்தபரிகல்பிதஂ நாப்யநேகசித்தபரிகல்பிதஂ கிஂது ஸ்வப்ரதிஷ்டம். கதம். வஸ்துஸாம்யே சித்தபேதாத். தர்மாபேக்ஷஂ சித்தஸ்ய வஸ்துஸாம்யேபி ஸுகஜ்ஞாநஂ பவத்யதர்மாபேக்ஷஂ தத ஏவ துஃகஜ்ஞாநமவித்யாபேக்ஷஂ தத ஏவ மூடஜ்ஞாநஂ ஸம்யக்தர்ஷநாபேக்ஷஂ தத ஏவ மாத்யஸ்த்யஜ்ஞாநமிதி. கஸ்ய தச்சித்தேந பரிகல்பிதம். ந சாந்யசித்தபரிகல்பிதேநார்தேநாந்யஸ்ய சித்தோபராகோ யுக்தஃ. தஸ்மாத்வஸ்துஜ்ஞாநயோர்க்ராஹ்யக்ரஹணபேதபிந்நயோர்விர்பக்தஃ பந்தாஃ. நாநயோஃ ஸஂகரகந்தோப்யஸ்தீதி.

ஸாஂக்யபக்ஷே புநர்வஸ்து த்ரிகுணஂ சலஂ ச குணவரித்தமிதி தர்மாதிநிமித்தாபேக்ஷஂ சித்தைரபிஸஂபத்யதே. நிமித்தாநுரூபஸ்ய ச ப்ரத்யயஸ்யோத்பத்யமாநஸ்ய தேந தேநாத்மநா ஹேதுர்பவதி கேசிதாஹுஃ — ஜ்ஞாநஸஹபூரேவார்தோ போக்யத்வாத்ஸுகாதிவதிதி. த ஏதயா த்வாரா ஸாதாரணத்வஂ பாதமாநாஃ பூர்வோத்தரக்ஷணேஷு வஸ்துரூபமேவாபஹ்நுவதே.

||4.15|| தயோர்ஜ்ஞாநார்தயோஃ விவிக்தஃ பந்தா விவிக்தோ மார்க இதி யாவத். கதஂ? வஸ்துஸாம்யே சித்தபேதாத். ஸமாநே வஸ்துநி ஸ்த்ர்யாதாவுபலப்யமாநே நாநாப்ரமாதரி஀ணாஂ சித்தஸ்ய பேதஃ ஸுகதுஃகமோஹரூபதயா ஸமுபலப்யதே. ததாஹி — ஏகஸ்யாஂ ரூபலாவண்யவத்யாஂ யோஷிதி உபலப்யமாநாயாஂ ஸராகஸ்ய ஸுகமுத்பத்யதே ஸபத்ந்யாஸ்து த்வேஷ பரிவ்ராஜகாதேர்கரிணேத்யேகஸ்மிந்வஸ்துநி நாநாவிதசித்தோதயாத்கதஂ சித்தகார்யத்வஂ வஸ்துந ஏகசித்தகார்யத்வே வஸ்த்வேகரூபதயைவாவபாஸதே. கிஂ ச சித்தகார்யத்வே வஸ்துநோ யதீயஸ்ய சித்தஸ்ய தத்வஸ்து கார்யஂ தஸ்மிந்நர்தாந்தரவ்யாஸக்தேதத்வஸ்து ந கிஞ்சித்ஸ்யாத் பவத்விதி சேந்ந ததேவ கதமந்யைர்பஹுபிருபலப்யதே, உபலப்யதே ச. தஸ்மாந்ந சித்தகார்யம். அத யுகபத்வஹுபிஃ ஸோர்தஃ க்ரியதே, ததா பஹுபிர்நிர்மிதஸ்யார்தஸ்யைகநிர்மிதாத்வைலக்ஷண்யஂ ஸ்யாத். யதா து வைலக்ஷண்யஂ நேஷ்யதே ததா காரண பேதே ஸதி கார்யபேதஸ்யாபாவே நிர்ஹேதுகமேகரூபஂ யா ஜகத்ஸ்யாத் ஏததுக்தஂ பவதி — ஸத்யபி பிந்நே காரணே யதி கார்யஸ்யாபேதஸ்ததா ஸமக்ரஂ ஜகந்நாநாவிதகாரணஜந்யமேகரூபஂ ஸ்யாத்.

காரணபேதாநநுகமாத்ஸ்வாதந்த்ர்யேண நிர்ஹேதுகஂ வா ஸ்யாத். யத்யேவஂ கதஂ தேந த்ரிகுணாத்மநார்தேநைகஸ்யைவ ப்ரமாதுஃ ஸுகதுஃகமோஹமயாநி ஜ்ஞாநாநி ந ஜந்யந்தே? மைவம், யதார்தஸ்த்ரிகுணஸ்ததா சித்தமபி த்ரிகுணஂ தஸ்ய சார்தப்ரதிபாஸோத்பத்தௌ தர்மாதயஃ ஸஹகாரிகாரணஂ ததுத்பவாபிபவவஷாத்கதாவிச்சித்தஸ்ய தேந தேந ரூபேணாபிவ்யக்திஃ. ததா ச காமுகஸ்ய ஸஂநிஹிதாயாஂ யோஷிதி தர்மஸஹகரிதஂ சித்தஂ ஸத்வஸ்யாங்கிதயா பரிணமமாநஂ ஸுகமஂய பவதி, ததேவாதர்மஸஹகாரி ரஜஸோங்கிதயா துஃகரூபஂ ஸபத்நீமாத்ரஸ்ய பவதி, தீவ்ராதர்மஸஹகாரிதயா பரிணமமாநஂ தமஸோங்கித்வேந கோபநாயாஃ ஸபத்ந்யா மோஹமயஂ பவதி. தஸ்மாத்விஜ்ஞாநவ்யதிரிக்தோஸ்தி பாஹ்யோர்தஃ. ததேவஂ ந விஜ்ஞாநார்தயாஸ்தாதாத்ம்யஂ விரோதாந்ந கார்யகாரணபாவஃ. காரணாபேதே ஸத்யபி கார்யபேதப்ரஸங்காதிதி ஜ்ஞாநாத்வ்யதிரிக்தத்வமர்தஸ்ய வ்யவஸ்தாபிதம்.

யத்யேவஂ ஜ்ஞாநஂ சேத்ப்ரகாஷகத்வாத்க்ரஹணஸ்வபாவமர்தஷ்ச ப்ரகாஷ்யத்வாத்க்ராஹ்யஸ்வபாவஸ்தத்கதஂ கபத்ஸர்வாநர்தாந்ந கரிஹ்ணாதி ந ஸ்மரதி சேத்யாஷங்க்ய பரிஹாரஂ வக்துமாஹ —

நோட

—————————

ந சைகசித்ததந்த்ரஂ வஸ்து ததப்ரமாணகஂ ததா கிஂ ஸ்யாத்||4.16||

||4.16|| ஏகசித்ததந்த்ரஂ சேத்வஸ்து ஸ்யாத்ததா சித்தே வ்யக்ரே நிருத்தே வாஸ்வரூபமேவ தேநாபராமரிஷ்டமந்யஸ்யாவிஷயீபூதமப்ரமாணகமகரிஹீதஸ்வபாவகஂ கேநசித்ததாநீஂ கிஂ தத்ஸ்யாத். ஸஂபத்யமாநஂ ச புநஷ்சித்தேந குத உத்பத்யேத. யே சாஸ்யாநுபஸ்திதா பாகாஸ்தே சாஸ்யந ஸ்யுரேவஂ நாஸ்தி பரிஷ்டமித்யுதரமபி ந கரிஹ்யேத. தஸ்மாத்ஸ்வதந்த்ரோர்தஃ ஸர்வபுருஷஸாதாரணஃ ஸ்வதந்த்ராணி ச சித்தாநி ப்ரதி புருஷஂ ப்ரவர்தந்தே. தயோஃ ஸம்பந்தாதுபலப்தி புருஷஸ்ய போக இதி.

||4.16|| யஹ ஸூத்ர போஜ வரித்தி மேஂ நஹீஂ ஹை, இஸலிஏ இஸ பர வரித்தி நஹீஂ லிகீ கஈ.

—————-

ததுபராகாபேக்ஷித்வாச்சித்தஸ்ய வஸ்து ஜ்ஞாதா ஜ்ஞாதம்||4.17||

||4.17|| அயஸ்காந்தமணிகல்பா விஷயா அயஃஸதர்மகஂ சித்தமபிஸஂபந்த்யோபரஞ்ஜயந்தி. யேந ச விஷயேணோபரக்தஂ சித்தஂ ஸ விஷயோ ஜ்ஞாதஸ்ததோந்யஃ புநரஜ்ஞாதஃ. வஸ்துநோ ஜ்ஞாதாஜ்ஞாதஸ்வரூபத்வாத்பரிணாமி சித்தம்.

யஸ்ய து ததேவஂ சித்தஂ விஷயஸ்தஸ்ய —

||4.17|| தஸ்யார்தஸ்யோபராகாதாகாரஸமர்பணாச்சித்தே பாஹ்யஂ வஸ்து ஜ்ஞாதமஜ்ஞாதஂ ச பவதி. அயமர்தஃ — ஸர்வஃ பதார்த ஆத்மலாபே சித்தஂ ஸாமக்ரீமபேக்ஷதே. நீலாதிஜ்ஞாநஂ சோபஜாயமாநமிந்த்ரியணாஂலிகயா ஸமாகதமர்தோபராகஂ ஸஹகாரிகாரணத்வேநாபேக்ஷதே, வ்யதிரிக்தஸ்யார்தஸ்ய ஸஂபந்தாபாவாத்க்ரஹீதுமஷக்யத்வாத். ததஷ்ச யேநைவார்தேநாஸ்ய ஜ்ஞாநஸ்ய ஸ்வரூபோபராகஃ கரிதஸ்தமேவார்த ஜ்ஞாநஂ வ்யவஹாரயோக்யதாஂ நயதி, ததஷ்ச ஸோர்தோ ஜ்ஞாத இத்யுச்யதே, யேந சாகாரோ ந ஸமர்பிதஃ ஸோஜ்ஞாதத்வேந வ்யவஹ்ரியதே யஸ்மிஂஷ்சாநுபூதேர்தே ஸாதரிஷ்யாதிஃ அர்தஃ ஸஂஸ்காரமுத்போதயந்ஸஹகாரிகாரணதாஂ ப்ரதிபத்யதே தஸ்மிந்நேவார்தே ஸ்மரிதிருபஜாயதே இதி ந ஸர்வத்ர ஜ்ஞாநஂ நாபி ஸர்வத்ர ஸ்மரிதிரிதி ந கஷ்சித்விரோதஃ.

யத்யேவஂ ப்ரமாதாபி புருஷோ யஸ்மிந்காலே நீலஂ வேதயதே ந தஸ்மிந்காலே பீதமதஸ்தஸ்யாபி கதாசித்கத்வஂ க்ரஹீதரிரூபத்வாதாகாரக்ரஹணே பரிணாமித்வஂ ப்ராப்தமித்யாஷங்காஂ பரிஹர்துமாஹ —

——————————

ஸதாஜ்ஞாதாஷ்சித்தவரித்தயஸ்தத்ப்ரபோஃ புருஷஸ்யாபரிணாமித்வாத்||4.18||

||4.18|| யதி சித்தவத்ப்ரபுரபி புருஷஃ பரிணமேத்ததஸ்தத்விஷயாஷ்சித்தவரித்தயஃ ஷப்தாதிவிஷயவஜ்ஜ்ஞாதாஜ்ஞாதாஃ ஸ்யுஃ. ஸதாஜ்ஞாதத்வஂ து மநஸஸ்தத்ப்ரபோஃ புருஷஸ்யாபரிணாமித்வமநுமாபயதி.

ஸ்யாதாஷங்கா சித்தமேவ ஸ்வாபாஸஂ விஷயாபாஸஂ ச பவிஷ்யதீத்யக்நிவத் —

||4.18|| யா ஏதாஷ்சித்தஸ்ய ப்ரமாணவிபர்யயாதிரூபா வரித்தயஸ்தாஸ்தத்ப்ரபோஷ்சித்தஸ்ய க்ரஹீதுஃ புருஷஸ்ய ஸதா ஸர்வகாலமேவ ஜ்ஞேயாஃ, தஸ்ய சித்ரூபதயாபரிணாமாத் பரிணாமித்வாபாவாதித்யர்தஃ. யத்யஸௌ பரிணாமீ ஸ்யாத்ததா பரிணாமஸ்ய காதாசித்கத்வாத்ப்ரமாதுஸ்தாஸாஂ சித்தவரித்தீநாஂ ஸதா ஜ்ஞாதத்வஂ நோபபத்யேத. அயமர்தஂ — புருஷஸ்ய சித்ரூபஸ்ய ஸதைவாதிஷ்டாதரித்வேந வ்யவஸ்திதஸ்ய யதந்தரங்கஂ நிர்மலஂ ஸத்த்வஂ தஸ்யாபி ஸதைவாவஸ்திதத்வாத்யேந யேநார்தேநோபரக்தஂ பவதி ததாவிதஸ்யார்தஸ்ய ஸதைவ சிச்சாயாஸஂக்ராந்திஸத்பாவஸ்தஸ்யாஂ ஸத்யாஂ ஸித்தஂ ஸதா ஜ்ஞாதரித்வமிதி ந கதாசித்பரிணாமித்வாஷங்கா.

நநு சித்தமேவ யதி ஸத்த்வோத்கர்ஷாத்ப்ரகாஷகஂ ததா ஸ்வபரப்ரகாஷகத்வாதாத்மாநமதஂ ச ப்ரகாஷயதீதி தாவதைவ வ்யவஹாரஸமாப்தேஃ கிஂ க்ரஹீத்ரந்தரேணேத்யா ஷங்காமபநேதுமாஹ —

———————

ந தத்ஸ்வாபாஸஂ தரிஷ்யத்வாத்||4.19||

||4.19|| யதேதராணீந்த்ரியாணி ஷப்தாதயஷ்ச தரிஷ்யத்வாந்ந ஸ்வாபாஸாநி ததா மநோபி ப்ரத்யேதவ்யம்.

ந சாக்நிரத்ர தரிஷ்டாந்தஃ. ந ஹ்யக்நிராத்மஸ்வரூபப்ரகாஷஂ ப்ரகாஷயதி. ப்ரகாஷஷ்சாயஂ ப்ரகாஷ்யப்ரகாஷகஸஂயோகே தரிஷ்டஃ. ந ச ஸ்வரூபமாத்ரேஸ்தி ஸஂயோகஃ. கிஂ ச ஸ்வாபாஸஂ சித்தமித்யக்ராஹ்யமேவ கஸ்யசிதிதி ஷப்தார்தஃ. தத்யதா ஸ்வாத்மப்ரதிஷ்டமாகாஷஂ ந பரப்ரதிஷ்டமித்யர்தஃ. ஸ்வபுத்திப்ரசாரப்ரதிஸஂவேதநாத்ஸத்த்வாநாஂ ப்ரவரித்திர்தரிஷ்யதே — க்ருத்தோஹஂ பீதோஹமமுத்ர மே ராகோமுத்ர மே க்ரோத இதி. ஏதத்ஸ்வபுத்தேரக்ரஹணே ந யுக்தமிதி.

||4.19|| தச்சித்தஂ ஸ்வாபாஸஂ ஸ்வப்ரகாஷகஂ ந பவதி புருஷவேத்யஂ பவதீதி யாவத், குதஃ? தரிஷ்யத்வாத், யத்கில தரிஷ்யஂ தத்த்ரஷ்டரிவேத்யஂ, தரிஷ்டஂ யதா — கடாதி, தரிஷ்யஂ ச சித்தஂ தஸ்மாந்ந ஸ்வாபாஸம்.

———–

ஏகஸமயே சோபயாநவதாரணம்||4.20||

||4.20|| ந சைகஸ்மிந்க்ஷணே ஸ்வபரரூபாவதாரணஂ யுக்தஂ, க்ஷணிகவாதிநோ யத்பவநஂ ஸைவ க்ரியா ததேவ ச காரகமித்யப்யுபகமஃ.

ஸ்யாந்மதிஃ ஸ்வரஸநிருத்தஂ சித்தஂ சித்தாந்தரேண ஸமநந்தரேண கரிஹ்யத இதி —

||4.20|| அர்தஸ்ய ஸஂவித்திரிதஂதயா வ்யவஹாரயோக்யதாபாதநமயமர்தஃ ஸுகஹேதுர்துஃகஹேதுர்வேதி. புத்தேஷ்ச ஸஂவிதஹமித்யேவமாகாரேண ஸுகதுஃகரூபதயா வ்யவஹாரக்ஷமதாபாதநம். ஏவஂ விதஂ ச வ்யாபாரத்வயமர்தப்ரத்யக்ஷதாகாலே ந யுகபத்கர்துஂ ஷக்யஂ விரோதாத், ந ஹி விருத்தயோர்வ்யாபாரயோர்யுகபத்ஸஂபவோஸ்தி. அதஃ ஏகஸ்மிந்கால உபயஸ்ய ஸ்வரூபஸ்யார்தஸ்ய சாவதாரயிதுமஷக்யத்வாந்ந சித்தஂ ஸ்வப்ரகாஷமித்யுக்தஂ பவதி. கிஂ சைவஂவிதவ்யாபாரத்வயநிஷ்பாத்யஸ்ய பலத்வயஸ்யாஸஂவேதநாத்பஹிர்முகதயைவார்தநிஷ்டத்வேந சித்தஸ்ய ஸஂவேதநார்தநிஷ்டமேவ பலஂ ந ஸ்வநிஷ்டமித்யர்தஃ.

நநு மா பூத்புத்தேஃ ஸ்வயஂ க்ரஹணஂ புத்த்யந்தரேண பவிஷ்யதீத்யாஷங்க்யாஹ —

——————-

சித்தாந்தரதரிஷ்யே புத்திபுத்தேரதிப்ரஸங்கஃ ஸ்மரிதிஸஂகரஷ்ச||4.21||

||4.21|| அத சித்தஂ சேச்சித்தாந்தரேண கரிஹ்யேத புத்திஃ கேந கரிஹ்யதே, ஸாப்யந்யயா ஸாப்யந்யயேத்யதிப்ரஸங்கஃ. ஸ்மரிதிஸஂகரஷ்ச. யாவந்தோ புத்திபுத்தீநாமநுபவாஸ்தாவத்யஃ ஸ்மரிதயஃ ப்ராப்நுவந்தி. தத்ஸஂகராச்சைகஸ்மரித்யநவதாரணஂ ச ஸ்யாதித்யேவஂ புத்திப்ரதிஸஂவேதிநஂ புருஷமபலபத்பிர்வைநாஷிகைஃ ஸர்வமேவாகுலீகரிதம். தே து போக்தரிஸ்வரூபஂ யத்ர க்வசந கல்பயந்தோ ந ந்யாயேந ஸஂகச்சந்தே. கேசித்து ஸத்த்வமாத்ரமபி பரிகல்ப்யாஸ்தி ஸ ஸத்த்வோ ய ஏதாந்பஞ்ச ஸ்கந்தாந்நிக்ஷிப்யாந்யாஂஷ்ச ப்ரதிஸஂததாதீத்யுக்த்வா தத ஏவ புநஸ்த்ரஸ்யந்தி. ததா ஸ்கந்தாநாஂ மஹர்ந்நிர்வேதாய சிராகாயாநுத்பாதாய ப்ரஷாந்தயே குரோரந்திகே ப்ரஹ்மசர்யஂ சரிஷ்யாமீத்யுக்த்வா ஸத்த்வஸ்ய புநஃ ஸத்த்வமேவாஹ்நுவதே. ஸாஂக்யயோகாதயஸ்து ப்ரவாதாஃ ஸ்வஷப்தேந புருஷமேவ ஸ்வாமிநஂ சித்தஸ்ய போக்தாரமுபயந்தீதி.

கதம் —

||4.21|| யதி ஹி புத்திர்புத்த்யந்தரேண வேத்யதே ததா ஸாபி புத்திஃ ஸ்வயமபுத்தா புத்த்யந்தரஂ ப்ரகாஷயிதுமஸமர்தேதி தஸ்யா போதகஂ புத்த்யந்தரஂ கல்பநீயஂ தஸ்யாப்யந்யதித்யநவஸ்தாநாத்புருஷாயுஷேணாப்யர்தப்ரதீதிர்ந ஸ்யாத். ந ஹி ப்ரதீதாவப்ரதீதாயாமர்தஃ ப்ரதீதோ பவதி. ஸ்மரிதிஸஂகரஷ்ச ப்ராப்நோதி — ரூபே ரஸே வா ஸமுத்பந்நாயாஂ புத்தௌ தத்க்ராஹிகாணாமநந்தாநாஂ புத்தீநாஂ ஸமுத்பத்தேர்புத்திஜநிதைஃ ஸஂஸ்காரைஃ ர்யதா யுகபத்பஹ்வ்யஃ ஸ்மரிதயஃ க்ரியந்தே ததா புத்தேரபர்யவஸாநாத்புத்திஸ்மரிதீநாஂ ச பஹ்வீநாஂ யுகபதுத்பத்தேஃ கஸ்மிந்நர்தே ஸ்மரிதிரியமுத்பந்நேதி ஜ்ஞாதுமஷக்யத்வாத்ஸ்ிமரிதீநாஂ ஸஂகரஃ ஸ்யாத். இயஂ ரூபஸ்மரிதிரியஂ ரஸஸ்மரிதிரிதி ந ஜ்ஞாயேத.

நநு புத்தேஃ ஸ்வப்ரகாஷத்வாபாவே புத்த்யந்தரேண சாஸஂவேதநே கதமயஂ விஷயஸஂவேதநரூபோ வ்யவஹார இத்யாஷங்க்ய ஸ்வஸித்தாந்தமாஹ —

———————

சித்தேரப்ரதிஸஂக்ரமாயாஸ்ததாகாராபத்தௌ ஸ்வபுத்திஸஂவேதநம்||4.22||

||4.22|| அபரிணாமிநீ ஹி போக்தரிஷக்திரப்ரதிஸஂக்ரமா ச பரிணாமிந்யர்தே ப்ரதிஸஂக்ராந்தேவ தத்வரித்திமநுபததி. தஸ்யாஷ்ச ப்ராப்தசைதந்யோபக்ரஹஸ்வரூபாயா புத்திவரித்தேரநுகாரமாத்ரதயா புத்திவரித்த்யவிஷிஷ்டா ஹி ஜ்ஞாநவரித்திராக்யாயதே. ததா சோக்தம் —

ந பாதாலஂ ந ச விவரஂ கிரீணாஂ
நைவாந்தகாரஂ குக்ஷயோ நோததீநாம்.
குஹா யஸ்யாஂ நிஹிதஂ ப்ரஹ்ம ஷாஷ்வதஂ
புத்திவரித்திமவிஷிஷ்டாஂ கவயோ வேதயந்தே||இதி||22||

அதஷ்சைததப்யுபகம்யதே —

||4.22|| புருஷஷ்சித்ரூபத்வாச்சிதிஃ ஸாப்ரதிஸஂக்ரமா — ந வித்யதே ப்ரதிஸஂக்ரமோந்யத்ர கமநஂ யஸ்யாஃ ஸா ததோக்தா, அந்யேநாஸஂகீர்ணேதி யாவத். யதா — குணா அங்காங்கிபாவலக்ஷணே பரிணாமேங்கிநஂ குணஂ ஸஂக்ராமந்தி தத்ரூபதாமிவாபத்யந்தே, யதா — வா லோகே பரமாணவஃ ப்ரஸரந்தோ விஷயமாரூபயந்தி நைவஂ சிதிஷக்திஸ்தஸ்யாஃ ஸர்வதைகரூபதயா ஸ்வப்ரதிஷ்டிதத்வேந வ்யவஸ்திதத்வாத். அதஸ்தத்ஸஂநிதாநே யதா புத்திஸ்ததாகாரதாமாபத்யதே சேதநேவோபஜாயதே, புத்திவரித்திப்ரதிஸஂக்ராந்தா ச யதா சிச்சக்திர்புத்திவரித்திவிஷிஷ்டதயா ஸஂவேத்யதே ததா புத்தேஃ ஸ்வஸ்யாத்மநோ வேதநஂ பவதீத்யர்தஃ.

இத்தஂ ஸ்வஸஂவிதிதஂ சித்தஂ ஸர்வார்தக்ரஹணஸாமர்த்யேந ஸகலவ்யவஹாரநிர்வாஹக்ஷமஂ பவதீத்யாஹ —

——————–

த்ரஷ்டரிதரிஷ்யோபரக்தஂ சித்தஂ ஸர்வார்தம்||4.23||

||4.23|| மநோ ஹி மந்தவ்யேநார்தேநோபரக்தஂ. ததஃ ஸ்வயஂ ச விஷயத்வாத்விஷயிணா புருஷேணாத்மீயயா வரித்த்யாபிஸஂபத்தஂ, ததேதச்சித்தமேவ த்ரஷ்டரிதரிஷ்யோபரக்தஂ விஷயவிஷயிநிர்பாஸஂ சேதநாசேதநஸ்வரூபாபந்நஂ விஷயாத்மகமப்யவிஷயாத்மகமிவாசேதநஂ சேதநமிவ ஸ்படிகமணிகல்பஂ ஸர்வார்தமித்யுச்யதே.

ததநேந சித்தஸாரூப்யேண ப்ராந்தாஃ கேசித்ததேவ சேதநமித்யாஹுஃ. அபரே சித்தமாத்ரமேவேதஂ ஸர்வஂ நாஸ்தி கல்வயஂ கவாதிர்கடாதிஷ்ச ஸகாரணோ லோக இதி அநுகம்பநீயாஸ்தே. கஸ்மாத் அஸ்தி ஹி தேஷாஂ ப்ராந்திபீஜஂ ஸர்வரூபாகாரநிர்பாஸஂ சித்தமிதி. ஸமாதிப்ரஜ்ஞாயாஂ ப்ரஜ்ஞேயோர்த ப்ரதிபிம்பீபூதஸ்தஸ்யாலம்பநீபூதத்வாதந்யஃ. ஸ சேதர்தஷ்சித்தமாத்ரஂ ஸ்யாத்கதஂ ப்ரஜ்ஞயைவ ப்ரஜ்ஞாரூபமவதார்யேத. தஸ்மாத்ப்ரதிபிம்பீபூதோர்தஃ ப்ரஜ்ஞாயாஂ யேநாவதார்யதே ஸ புருஷ இதி. ஏவஂ க்ரஹீதரிக்ரஹணக்ராஹ்யஸ்வரூபசித்தபேதாத்த்ரயமப்யேதஜ்ஜாதிதஃ ப்ரவிபஜந்தே தே ஸம்யக்தர்ஷிநஸ்தைரதிகதஃ புருஷஃ.

குதஷ்சைதத் —

||4.23|| த்ரஷ்டா புருஷஸ்தேநோபரக்தஂ தத்ஸஂநிதாநேந தத்ரூபதாமிவ ப்ராப்தஂ தரிஷ்யோபரக்தஂ விஷயோபரக்தஂ கரிஹீதவிஷயாகாரபரிணாமஂ யதா பவதி ததா ததேவ சித்தஂ ஸர்வார்தக்ரஹணஸமர்தஂ பவதி. யதா நிர்மலஂ ஸ்படிகதர்பணாத்யேவ ப்ரதிபிம்பக்ரஹணஸமர்தமேவஂ ரஜஸ்தமோப்யாநபிபூதஂ ஸத்த்வஂ ஷுத்தத்வாச்சிச்சாயாக்ரஹணாஸமர்தஂ பவதி, ந புநரஷுத்தத்வாத்ரஜஸ்தமஸீ. தத் ததா ந்யக்பூதரஜஸ்தமோரூபமங்கிதயா ஸத்த்வஂ நிஷ்சலப்ரதீபஷிகாகாரஂ ஸதைவைகரூபதயா பரிணமமாநஂ சிச்சாயாக்ரஹணஸாமர்த்யாதா மோக்ஷப்ராப்தேரவதிஷ்டதே. யதாயகாந்தஸஂநிதாநே லோஹஸ்ய சலநமாவிர்பவதி, ஏவஂ சித்ரூப புருஷஸஂநிதாநே ஸத்த்வஸ்யாபிவ்யங்க்யமபிவ்யஜ்யதே சைதந்யம். அத ஏவாஸ்மிந்தர்ஷநே த்வே சிச்சக்தீ நித்யோதிதாபிவ்யங்க்யா ச நித்யோதிதா சிச்சக்திஃ புருஷஸ்தத்ஸஂநிதாநாதபிவ்யக்தமபிவ்யங்க்யசைதந்யஂ ஸத்த்வமாபிவ்யங்க்யா சிச்சக்திஃ. ததத்யந்தஸஂநிஹிதத்வாதந்தரங்கஂ புருஷஸ்ய போக்யதாஂ ப்ரதிபத்யதே.

ததேவ ஷாந்தப்ரஹ்மவாதிபிஃ ஸாஂக்யைஃ புருஷஸ்ய பரமாத்மநோதிஷ்டேயஂ கர்மாநுரூபஂ ஸுகதுஃகபோக்தரிதயா வ்யபதிஷ்யதே. யத்த்வநுத்ரிக்தத்வாதேகஸ்யாபி குணஸ்ய கதாசித்கஸ்யசிதங்கித்வாத்த்ரிகுணஂ ப்ரதிக்ஷணஂ பரிணமமாநஂ ஸுகதுஃகமோஹாத்மகநிர்மலஂ தத்தஸ்மிந்கர்மாநுரூபே ஷுத்தே ஸத்த்வே ஸ்வாகாரஸமர்பணத்வாரேண ஸஂவேத்யதாமாபாதயதி தச்சுத்தமாத்யஂ சித்தஸத்த்வமேகதஃ
ப்ரதிஸஂக்ராந்தசிச்சாயமந்யதோகரிஹீதவிஷயாகாரேண சித்தேநோபடௌகிதஸ்வாகாரஂ சித்ஸஂக்ராந்திபலாச்சேதநாயமாநஂ வாஸ்தவசைதந்யாபாவேபி ஸுகதுஃகபோகமநுபவதி. ஸ ஏவ போகோத்யந்தஸஂநிதாநேந விவேகாக்ரஹணாபோக்துரபி புருஷஸ்ய போக இதி வ்யபதிஷ்யதே. அநேநைவாபிப்ராயேண விந்த்யவாஸிநோக்தஂ “ஸத்த்வதப்யத்வமேவ புருஷதப்யத்வம்” இதி. அந்யத்ராபி ப்ரதிபிம்பே ப்ரதிபிம்பமாநச்சாயாஸதரிஷச்சாயோத்பவஃ ப்ரதிபிம்பஷப்தேநோச்யதே. ஏவஂ ஸத்த்வேபி பௌருஷேயசிச்சாயாஸதரிஷசிதபிவ்யக்திஃ ப்ரதிஸஂக்ராந்திஷப்தார்தஃ.

நநு ப்ரதிபிம்பநஂ நாம நிர்மலஸ்ய நியதபரிணாமஸ்ய நிர்மலே தரிஷ்டஂ, யதா முகஸ்ய தர்பணே. அத்யந்தநிர்மலஸ்ய வ்யாபகஸ்யாபரிணாமிநஃ புருஷஸ்ய தஸ்மாதத்யந்தநிர்மலாத்புருஷாதநிர்மலே ஸத்த்வே கதஂ ப்ரதிபிம்பநமுபபத்யதே?. உச்யதே ப்ரதிபிம்பநஸ்ய ஸ்வரூபமநவகச்சதா பவதேதமப்யதாயி. யைவ ஸத்த்வகதாயா அபிவ்யங்க்யாயாஷ்சிச்சக்தேஃ புருஷஸ்ய ஸாஂநித்யாதபிவ்யக்திஃ ஸைவ ப்ரதிபிம்பநமுச்யதே. யாதரிஷீ புருஷகதா சிச்சக்திஸ்தச்சாயா ததாவிர்பவதி. யதப்யுக்தமத்யந்தநிர்மலஃ புருஷஃ கதமநிர்மலே ஸத்த்வே ப்ரதிஸஂக்ராமதீதி ததப்யநைகாந்திகஂ, நைர்மல்யாதபகரிஷ்டேபி ஜலாதாவாதித்யாதயஃ ப்ரதிஸஂக்ராந்தாஃ ஸமுபலப்யந்தே. யதப்யுக்தமநவச்சிந்நஸ்ய நாஸ்தி ப்ரதிஸஂக்ராந்திரிதி ததப்யுக்தஂ, வ்யாபகஸ்யாப்யாகாஷஸ்ய தர்பணாதௌ ப்ரதிஸஂக்ராந்திதர்ஷநாத். ஏவஂ ஸதி ந காசிதநுபபத்திஃ ப்ரதிபிம்பதர்ஷநஸ்ய. நநு ஸாத்த்விகபரிணாமரூபே புத்திஸத்த்வே புருஷஸஂநிதாநாதபிவ்யங்க்யாயாஷ்சிச்சக்தேர்பாஹ்யார்தாகாரஸஂக்ராந்தௌ புருஷஸ்ய ஸுகதுஃகரூபோ போக இத்யுக்தஂ ததநுபபந்நம். ததேவ சித்தஸத்த்வஂ ப்ரகரிதாவபரிணதாயாஂ கதஂ ஸஂபவதி கிமர்தஷ்ச தஸ்யாஃ பரிணாமஃ? அதோச்யேத புருஷஸ்யார்தோபபோகஸஂபாதநஂ தயா கர்தவ்யம், அதஃ புருஷார்தகர்தவ்யதயா தஸ்யா யுக்த ஏவ பரிணாமஃ. தச்சாநுபபந்நஂ, புருஷார்தகர்தவ்யதாயா ஏவாநுபபத்தே, புருஷார்தோ மயா கர்தவ்ய இத்யேவஂவிதோத்யவஸாயஃ புருஷார்தகர்தவ்யதோச்யதே. ஜட஀ாயாஷ்ச ப்ரகரிதேஃ கதஂ ப்ரதமமேவைவஂவிதோத்யவஸாயஃ. அஸ்தி சேதத்யவஸாயஃ கதஂ ஜட஀த்வம். அத்ரோச்யதே — அநுலோமப்ரதிலோமலக்ஷணபரிணாமத்வயே ஸஹஜஂ ஷக்தித்வயமஸ்தி ததேவ புருஷார்தகர்தவ்யதோச்யதே. ஸா ச ஷக்திரசேதநாயா அபி ப்ரகரிதேஃ ஸஹஜைவ. பத்ர மஹதாதிமஹாபூதபர்யந்தோஸ்யா பஹிர்முகதயாநுலோமஃ பரிணாமஃ. புநஃ ஸ்வகாரணாநுப்ரவேஷத்வாரேணாஸ்மிதாந்தஃ பரிணாமஃ ப்ரதிலோமஃ. இத்தஂ புருஷஸ்யாபோகபரிஸமாப்தேஃ ஸஹஞஷக்தித்வயக்ஷயாத்கரிதார்தா ப்ரகரிதிர்ந புநஃ பரிணாமமாரபதே. ஏவஂவிதாயாஂ ச புருஷார்தகர்தவ்யதாயாஂ ஜட஀ாயா அபி ப்ரகரிதேர்ந காசிதநுபபத்திஃ. நநு யதீதரிஷீ ஷக்திஃ ஸஹஜைவ ப்ரதாநஸ்யாஸ்தி தத்கிமர்தஂ மோக்ஷார்திபிர்மோக்ஷாய யத்நஃ க்ரியதே, மோக்ஷஸ்ய சாநர்தநீயத்வே ததுபதேஷகஷாஸ்த்ரஸ்யாநர்தக்யஂ ஸ்யாத். உச்யதே — யோயஂ
ப்ரகரிதிபுருஷயோரநாதிர்போக்யபோக்தரித்வலக்ஷணஃ ஸஂபந்தஸ்தஸ்மிந்ஸதி வ்யக்தசேதநாயாஃ ப்ரகரிதேஃ கர்தரித்வாபிமாநாத்துஃகாநுபவே ஸதி கதமியஂ துஃகநிவரித்திராத்யந்திகீ மம ஸ்யாதிதி பவத்யேவாத்யவஸாயஃ அதோ துஃகநிவரித்த்யுபாயோபதேஷகஷாஸ்த்ரோபதேஷாபேக்ஷாஸ்த்யேவ ப்ரதாநஸ்ய. ததாபூதமேவ ச கர்மாநுரூபஂ புத்திஸத்த்வஂ ஷாஸ்த்ரோபதேஷஷ்ச விஷயஃ. தர்ஷநாந்தரேஷ்வப்யேவஂவித ஏவாவித்யாஸ்வபாவஃ ஷாஸ்த்ரேதிக்ரியதே. ஸ ச மோக்ஷாய ப்ரயதமாந ஏவஂவிதமேவ ஷாஸ்த்ரோபதேஷஂ ஸஹகாரிணபேக்ஷ்ய மோக்ஷாக்யஂ பலமாஸாதயதி. ஸர்வாண்யேவ கார்யாணி ப்ராப்தாயாஂ ஸாமக்ர்யாமாத்மாநஂ லபந்தே. அஸ்ய ச ப்ரதிலோமபரிணாமத்வாரேணைவோத்பாத்யஸ்ய மோக்ஷாக்யஸ்ய கார்யஸ்யேதரிஷ்யேவ ஸாமக்ரீ ப்ரமாணேந நிஷ்சிதா ப்ரகாராந்தரேணாநுபபத்தேஃ. அதஸ்தாஂ விநா கதஂ பவிதுமர்ஹதி. அத்ரஃ ஸ்திதமேதத் — ஸஂக்ராந்தவிஷயோபராகமபிவ்யக்தசிச்சாயஂ புத்திஸத்த்வஂ விஷயநிஷ்சயத்வாரேண ஸமக்ராஂ லோகயாத்ராஂ நிர்வாஹயதீதி. ஏவஂவிதமைவ சித்தஂ பஷ்யந்தோ ப்ராந்தாஃ ஸ்வஸஂவேதநஂ சித்தஂ சித்தமாத்ரஂ ச ஜகதித்யேவஂ ப்ருவாணாஃ ப்ரதிபோதிதா பவந்தி.

நநு யத்யேவஂவிதாதேவ சித்தாத்ஸகலவ்யவஹாரநிஷ்பத்திஃ கதஂ ப்ரமாணஷூந்யோ த்ரஷ்டாப்யுபகம்யத இத்யாஷங்க்ய த்ரஷ்டுஃ ப்ரமாணமாஹ —

——————–

ததஸஂக்யேயவாஸநாபிஷ்சித்ரமபி பரார்தஂ ஸஂஹத்யகாரித்வாத்||4.24||

||4.24|| ததேதச்சித்தமஸஂக்யேயாபிர்வாஸநாபிரேவ சித்ரீகரிதமபி பரார்தஂ பரஸ்ய போகாபவர்கார்தஂ ந ஸ்வார்தஂ ஸஂஹத்யகாரித்வாத்கரிஹவத். ஸஂஹத்யகாரிணா சித்தேந ந ஸ்வார்தேந பவிதவ்யஂ, ந ஸுகஂசித்தஂ ஸுகார்தஂ ந ஜ்ஞாநஂ ஜ்ஞாநார்தமுபயமப்யேதத்பரார்தம். யஷ்ச போகேநாபவர்கேண சார்தேநார்தவாந்புருஷஃ ஸ ஏவ பரோ ந பரஃ ஸாமாந்யமாத்ரம். யத்து கிஂசித்பரஂ ஸாமாந்யமாத்ரஂ ஸ்வரூபேணோதாஹரேத்வைநாஷிகஸ்தத்ஸர்வஂ ஸஂஹத்யகாரித்வாத்பரார்தமேவ ஸ்யாத். யஸ்த்வஸௌ பரோ விஷேஷஃ ஸ ந ஸஂஹத்யகாரீ புருஷ இதி.

||4.24|| ததேவ சித்தஂ ஸஂக்யாதுமஷக்யாபிர்வாஸநாபிஷ்சித்ரமபி நாநாரூபமபி பரார்தஂ பரஸ்ய ஸ்வாமிநோ போக்துர்போகாபவர்கலக்ஷணமர்தஂ ஸாதயதீதி, குதஃ? ஸஂஹத்யகாரித்வாத், ஸஂஹத்ய ஸஂபூய மிலித்வார்தக்ரியாகாரித்வாத். யச்ச ஸஂஹத்யார்தக்ரியாகாரி தத்பரார்தஂ தரிஷ்டஂ, யதா — ஷயநாஸநாதி. ஸத்த்வரஜஸ்தமாஂஸி ச சித்தலக்ஷணபரிணாமபாஞ்ஜி ஸஂஹத்யகாரீணி சாதஃ பரார்தாநி. யஃ பரஃ ஸ புருஷஃ. நநு யாதரிஷ்யேந ஷயநாஸநாதீநா பரேண ஷரீரவதா பாரார்த்யமுபலப்தஂ தத்தரிஷ்டாந்தபலேந தாதரிஷ ஏவ பரஃ ஸித்யதி. யாதரிஷஷ்ச பவதா பரோஸஂஹதரூபோபிப்ரேதஸ்தத்விபரீதஸ்ய ஸித்தேரயமிஷ்டவிகாதகரித்தேதுஃ. உச்யதே — யத்யபி ஸாமாந்யேந பரார்தமாத்ரத்வேந வ்யாப்திர்கரிஹீதா ததாபி ஸத்த்வாதிவிலக்ஷணதர்மிபர்யாலோசநயா தத்விலக்ஷண ஏவ போக்தா பரஃ ஸித்யதி. யதா — சந்தநவநாவரிதே ஷிகரிணி விலக்ஷணாத்பூமாத்வஹ்நிரநுமீயமாந இதரவஹ்நிவிலக்ஷணஷ்சந்தநப்ரபவ ஏவ ப்ரதீயதே, ஏவஂமிஹாபி விலக்ஷணஸ்ய ஸத்த்வாக்யஸ்ய போக்யஸ்ய பரார்தத்வேநுமீயமாநே ததாவித ஏவ போக்தாதிஷ்டாதா பரஷ்சிந்மாத்ரரூபோஸஂஹதஃ ஸித்யதி. யதி ச தஸ்ய பரத்வஂ ஸர்வோத்கரிஷ்டத்வமேவ ப்ரதீயதே ததாபி தாமஸேப்யோ விஷயேப்யஃ ப்ரகரிஷ்யதே ஷரீரஂ ப்ரகாஷரூபேந்த்ரியாஷ்ரயத்வாத், தஸ்மாதபி ப்ரகரிஷ்யந்த இந்த்ரியாணி, ததோபி ப்ரகரிஷ்டஂ ஸத்த்வஂ ப்ரகாஷரூபஂ, தஸ்யாபி யஃ ப்ரகாஷகஃ ப்ரகாஷ்யவிலக்ஷணஃ ஸ சித்ரூப ஏவ பவதீதி குதஸ்தஸ்ய ஸஂஹதத்வம்.

இதாநீஂ ஷாஸ்த்ரபலஂ கைவல்யஂ நிர்ணேதுஂ தஷபிஃ ஸூத்ரைருபக்ரமதே —

————–

விஷேஷதர்ஷிந ஆத்மபாவபாவநாநிவரித்திஃ||4.25||

||4.25|| யதா ப்ராவரிஷி தரிணாங்குரஸ்யோத்பேதேந தத்பீஜஸத்தாநுமீயதே ததா மோக்ஷமார்கஷ்ரவணேந யஸ்ய ரோமஹர்ஷாஷ்ருபாதௌ தரிஷ்யேதே தத்ராப்யஸ்தி விஷேஷதர்ஷநபீஜமபவர்கபாகீயஂ கர்மாபிநிர்வர்திதமித்யநுமீயதே. தஸ்யாத்மபாவபாவநா ஸ்வாபாவிகீ ப்ரவர்ததே. யஸ்யாபாவாதிதமுக்தஂ ஸ்வபாவஂ முக்த்வா தோஷாத்யேஷாஂ பூர்வபக்ஷே ருசிர்பவத்யருசிஷ்ச நிர்ணயே பவதி. தத்ராத்மபாவபாவநா கோஹமாஸஂ? கதமஹமாஸஂ? கிஂஸ்விதிதஂ? கதஂஸ்விதிதஂ? கே பவிஷ்யாமஃ? கதஂ வா பவிஷ்யாம இதி. ஸா து விஷேஷதர்ஷிநோ நிவர்ததே. குதஃ? சித்தஸ்யைவைஷ விசித்ரஃ பரிணாமஃ, புருஷஸ்த்வஸத்யாமவித்யாயாஂ ஷுத்தஷ்சித்ததர்மைரபராமரிஷ்ட இதி. ததோஸ்யாத்மபாவபாவநா குஷலஸ்ய நிவர்தத இதி.

||4.25|| ஏவஂ ஸத்த்வபுருஷயோரந்யத்வே ஸாதிதே யஸ்தயோர்விஷேஷஂ பஷ்யதி அஹமஸ்மாதந்ய இத்யேவஂரூபஂ, தஸ்ய விஜ்ஞாதசித்தஸ்வரூபஸ்ய சித்தே யாத்மபாவபாவநா ஸா நிவர்ததே சித்தமேவ கர்தரி–ஜ்ஞாதரி–போக்தரி இத்யபிமாநோ நிவர்ததே.

தஸ்மிந்ஸதி கிஂ பவதீத்யாஹ —

——————-

ததா விவேகநிம்நஂ கைவல்யப்ராக்பாரஂ சித்தம்||4.26||

||4.26|| ததாநீஂ யதஸ்ய சித்தஂ விஷயப்ராக்பாரமஜ்ஞாநநிம்நமாஸீத்ததஸ்யாந்யதா பவதி கைவல்யப்ராக்பாரஂ விவேகஜஜ்ஞாநநிம்நமிதி.

||4.26|| யதஸ்யாஜ்ஞாநநிம்நபதஂ பஹிர்முகஂ விஷயோபபோகபலஂ சித்தமாஸீத்ததிதாநீஂ விவேகநிம்ந விவேக மார்கமாந்தர்முகஂ கைவல்யப்ராக்பாரஂ கைவல்யபலஂ கைவல்யப்ராரம்பஂ வா ஸஂபத்யத இதி.

அஸ்மிஂஷ்ச விவேகவாஹிநி சித்தே யேந்தராயாஃ ப்ராதுர்பவந்தி தேஷாஂ ஹேதுப்ரதிபாதநத்வாரேண த்யாகோபாயமாஹ —

——————-

தச்சித்ரேஷு ப்ரத்யயாந்தராணி ஸஂஸ்காரேப்யஃ||4.27||

||4.27|| ப்ரத்யயவிவேகநிம்நஸ்ய ஸத்த்வபுருஷாந்யதாக்யாதிமாத்ரப்ரவாஹாரோஹிணஷ்சித்தஸ்ய தச்சித்ரேஷு ப்ரத்யயாந்தராண்யஸ்மீதி வா மமேதி வா ஜாநாமீதி வா ந ஜாநாமீதி வா. குதஃ, க்ஷீயமாணபீஜேப்யஃ பூர்வஸஂஸ்காரேப்யஃ இதி.

||4.27|| தஸ்மிந்ஸமாதௌ ஸ்திதஸ்ய தச்சித்ரேஷ்வந்தராலேஷு யாநி ப்ரத்யயாந்தராணி வ்யுத்தாநரூபாணி ஜ்ஞாநாநி தாநி ப்ராக்பூதேப்யோ வ்யுத்தாநாநுபவஜேப்யஃ ஸஂஸ்காரேப்யோஹஂ மமேத்யேவஂரூபாணி க்ஷீயமாணேப்யோபி ப்ரபவந்தி அந்தஃகரணோச்சித்தித்வாரேண தேஷாஂ ஹாநஂ கர்தவ்யமித்யுக்தஂ பவதி.

ஹாநோபாயஷ்ச பூர்வமேவோக்த இத்யாஹ —

—————-

ஹாநமேஷாஂ க்லேஷவதுக்தம்||4.28||

||4.28|| யதா க்லேஷா தக்தபீஜபாவா ந ப்ரரோஹ ஸமர்தா பவந்தி யதா ஜ்ஞாநாக்நிநா தக்தபீஜபாவஃ பூர்வஸஂஸ்காரோ ந ப்ரத்யயப்ரஸூர்பவதி. ஜ்ஞாநஸஂஸ்காராஸ்து சித்தாதிகாரஸமாப்திமநுஷேரத இதி ந சிந்த்யந்தே.

||4.28|| யதா க்லேஷாநாமவித்யாதீநாஂ ஹாநஂ பூர்வமுக்தஂ ததா ஸஂஸ்காராணாமபி கர்தவ்யம். யதா தே ஜ்ஞாநாக்நிநா ப்லுஷ்டா தக்தபீஜகல்பா ந புநஷ்சித்தபூமௌ ப்ரரோஹஂ லபந்தே ததா ஸஂஸ்காராபி.

ஏவஂ ப்ரத்யயாந்தராநுதயேந ஸ்திரீபூதே ஸமாதௌ யாதரிஷாஸ்ய யோகிநஃ ஸமாதிப்ரகர்ஷப்ராப்திர்பவதி ததாவிதமுபாயமாஹ —

——————-

ப்ரஸஂக்யாநேப்யகுஸீதஸ்ய ஸர்வதா விவேகக்யாதேர்தர்மமேகஃ ஸமாதிஃ||4.29||

||4.29|| யதாயஂ ப்ராஹ்மணஃ ப்ரஸஂக்யாநேப்யகுஸீதஸ்ததோபி ந கிஞ்சித்ப்ரார்தயதே. தத்ராபி விரக்தஸ்ய ஸர்வதா விவேகக்யாதிரேவ பவதீதி ஸஂஸ்காரபீஜக்ஷயாந்நாஸ்ய ப்ரத்யயாந்தராண்யுத்பத்யந்தே. ததாஸ்ய தர்மமேகோ நாம ஸமாதிர்பவதி.

||4.29|| ப்ரஸஂக்யாநஂ யாவதாஂ தத்த்வாநாஂ யதாக்ரமஂ வ்யவஸ்திதாநாஂ பரஸ்பரவிலக்ஷணஸ்வரூபவிபாவநஂ தஸ்மிந்ஸத்யப்யகுஸீதஸ்ய பலமலிப்ஸோஃ ப்ரத்யயாந்தராணாமநுதயாத்ஸர்வப்ரகாரவிவேக்யாதேஃ பரிஷேஷாத்தர்மமேகஃ ஸமாதிர்பவதி. ப்ரகரிஷ்டமஷுக்லகரிஷ்ணஂ தர்மஂ பரமபுருஷார்தஸாதகஂ மேஹதி ஸிஞ்சதீதி தர்மமேகஃ. அநேந ப்ரகரிஷ்டதர்மஸ்யைவ ஜ்ஞாநஹேதுத்வமித்யுபபாதிதஂ பவதி.

தஸ்மாத்தர்மமேகாத்கிஂ பவதீத்யத ஆஹ —

—————-

ததஃ க்லேஷகர்மநிவரித்திஃ||4.30||

||4.30|| தல்லாபாதவித்யாதயஃ க்லேஷாஃ ஸமூலகாஷஂ கஷிதா பவந்தி. குஷலாகுஷலாஷ்ச கர்மாஷயாஃ ஸமூலகாதஂ ஹதா பவந்தி. க்லேஷகர்மநிவரித்தௌ ஜீவந்நேவ வித்வாந்விமுக்தோ பவதி. கஸ்மாத், யஸ்மாத்விபர்யயோ பவஸ்ய காரணம். ந ஹி க்ஷீணக்லேஷவிபர்யயஃ கஷ்சித்கேநசித்க்வசிஜ்ஜாதோ தரிஷ்யத இதி.

||4.30|| க்லேஷாநாமவித்யாதீநாமபிநிவேஷாந்தாநாஂ கர்மணாஂ ச ஷுக்லாதிபேதேந த்ரிவிதாநாஂ ஜ்ஞாநோதயாத்பூர்வபூர்வகாரணநிவரித்த்யா நிவரித்திர்பவதி.

தேஷு நிவரித்தேஷு கிஂ பவதீத்யத ஆஹ —

—————-

ததா ஸர்வாவரணமலாபேதஸ்ய ஜ்ஞாநஸ்யாநந்த்யாஜ்ஜ்ஞேயமல்பம்||4.31||

||4.31|| ஸர்வைஃ க்லேஷகர்மாவரணைர்விமுக்தஸ்ய ஜ்ஞாநஸ்யாநந்த்யஂ பவதி. தமஸாபிபூதமாவரிதம் ஜ்ஞாநஸத்த்வம் க்வசிதேவ ரஜஸா ப்ரவர்திதமுத்காடிதஂ க்ரஹணஸமர்தஂ பவதி. யத்ர யதா ஸர்வைராவரணமலைரபகதமலஂ பவதி ததா பவத்யஸ்யாநந்த்யம். ஜ்ஞாநஸ்யாநந்த்யாஜ்ஜ்ஞேயமல்பஂ ஸஂபத்யதே. யதாகாஷே கத்யோதஃ. யத்ரேதமுக்தம் —

அந்தோ மணிமவித்யத்தமநங்குலிராவயத்.
அக்ரீவஸ்தஂ ப்ரத்யமுஞ்சத்தமஜிஹ்வோப்யபூஜயத்||இதி||31||

||4.31|| ஆவ்ரியதே சித்தமேபிரித்யாவரணாநி க்லேஷாஸ்த ஏவ மலாஸ்தேப்யோபேதஸ்ய தத்விரஹிதஸ்ய ஜ்ஞாநஸ்ய ஷரத்ககநநிபஸ்யாநந்த்யாதநவச்சேதாத் ஜ்ஞேயமல்பஂ கணநாஸ்பதஂ ந பவத்யக்லேஷேநைவ ஸர்வஂ ஜ்ஞேயஂ ஜாநாதீத்யர்தஃ.

ததஃ கிமித்யத ஆஹ —

————-

ததஃ கரிதார்தாநாஂ பரிணாமக்ரமஸமாப்திர்குணாநாம்||4.32||

||4.32|| தஸ்ய தர்மமேகஸ்யோதயாத்கரிதார்தாநாஂ குணாநாஂ பரிணாமக்ரமஃ பரிஸமாப்யதே. ந ஹி கரிதபோகாபவர்காஃ பரிஸமாப்தக்ரமாஃ க்ஷணமப்யவஸ்தாதுமுத்ஸஹந்தே.

அத கோயஂ க்ரமோ நாமேதி —

||4.32|| கரிதோ நிஷ்பாதிதோ போகாபவர்கலக்ஷணஃ புருஷார்தஃ ப்ரயோஜநஂ யைஸ்தே கரிதார்தா குணாஃ ஸத்த்வரஜஸ்தமாஂஸி தேஷாஂ பரிணாம ஆ புருஷார்தஸமாப்தேராநுலேம்யேந ப்ராதிலோம்யேந சாங்காங்கிபாவ ஸ்திதிலக்ஷணஸ்தஸ்ய யோஸௌ க்ரமோ வக்ஷ்யமாணஸ்தஸ்ய பரிஸமாப்திர்நிஷ்டா ந புநருத்பவ இத்யர்தஃ.

க்ரமஸ்யோக்தஸ்ய லக்ஷணமாஹ —

———————

க்ஷணப்ரதியோகீ பரிணாமாபராந்தநிர்க்ராஹ்யஃ க்ரமஃ||4.33||

||4.33|| க்ஷணாநந்தர்யாத்மா பரிணாமஸ்யாபராந்தேநாவஸாநேந கரிஹ்யதே க்ரமஃ. ந ஹ்யநநுபூதக்ரமக்ஷணா புராணதா வஸ்த்ரஸ்யாந்தே பவதி. நித்யேஷு ச க்ரமோ தரிஷ்டஃ.

த்வயீ சேயஂ நித்யதா கூடஸ்தநித்யதா பரிணாமிநித்யதா ச. தத்ர கூடஸ்தநித்யதா புருஷஸ்ய. பரிணாமிநித்யதா குணாநாம். யஸ்மிந்பரிணம்யமாநே தத்த்வஂ ந விஹந்யதே தந்நித்யம். உபயஸ்ய ச தத்த்வாநபிகாதாந்நித்யத்வம். தத்ர குணதர்மேஷு புத்த்யாதிஷு பரிணாமாபராந்தநிர்க்ராஹ்யஃ க்ரமோ லப்தபர்யவஸாநோ நித்யேஷு தர்மிஷு குணேஷ்வலப்தபர்யவஸாநஃ. கூடஸ்தநித்யேஷு ஸ்வரூபமாத்ரப்ரதிஷ்டேஷு முக்தபுருஷேஷு ஸ்வரூபாஸ்திதா க்ரமேணைவாநுபூயத இதி தத்ராப்யலப்தபர்யவஸாநஃ ஷப்தபரிஷ்டேநாஸ்திக்ரியாமுபாதாய கல்பித இதி.

அதாஸ்ய ஸஂஸாரஸ்ய ஸ்தித்யா கத்யா ச குணேஷு வர்தமாநஸ்யாஸ்தி க்ரமஸமாப்திர்ந வேதி. அவசநீயமேதத். கதம். அஸ்தி ப்ரஷ்ந ஏகாந்தவசநீயஃ ஸர்வோ ஜாதோ மரிஷ்யதி மரித்வா ஜநிஷ்யத இதி. ஓ3ம் போ இதி.

அத ஸர்வோ ஜாதோ மரிஷ்யதீதி மரித்வா ஜநிஷ்யத இதி. விபஜ்யவசநீயமேதத். ப்ரத்யுதிதக்யாதிஃ க்ஷீணதரிஷ்ணாஃ குஷலோ ந ஜநிஷ்யத இதரஸ்து ஜநிஷ்யதே. ததா மநுஷ்யஜாதிஃ ஷ்ரேயஸீ ந வா ஷ்ரேயஸீத்யேவஂ பரிபரிஷ்டே விபஜ்ய வசநீயஃ ப்ரஷ்நஃ பஷூநதிகரித்ய ஷ்ரேயஸீ தேவாநரிஷீஂஷ்சாதிகரித்ய நேதி. அயஂ த்வசநீயஃ ப்ரஷ்நஃ ஸஂஸாரோயமந்தவாநதாநந்த இதி. குஷலஸ்யாதி ஸஂஸாரக்ரமபரிஸமாப்திர்நேதரஸ்யேதி அந்யதராவதாரணே தோஷஃ. தஸ்மாத்வ்யாகரணீய ஏவாயஂ ப்ரஷ்ந இதி.

குணாதிகாரக்ரமஸமாப்தா கவல்யமுக்த. தத்ஸ்வரூபமவதார்யதே —

||4.33|| க்ஷணோல்பீயாந்காலஸ்தஸ்ய யோஸௌ ப்ரதியோகீ க்ஷணவிலக்ஷணஃ பரிணாமாபராந்தநிர்க்ராஹ்யோநுபூதேஷு க்ஷணேஷு பஷ்சாத்ஸஂகலநபுத்த்யை வ யோ கரிஹ்யதே ஸ க்ஷணாநாஂ க்ரம உச்யதே, ந ஹ்யநநுபூதேஷு க்ஷணேஷு க்ரமஃ பரிஜ்ஞாதுஂ ஷக்ய.

இதாநீஂ பலபூதஸ்ய கைவல்யஸ்யாஸாதாரணஂ ஸ்வரூபமாஹ —

———–

புருஷார்தஷூந்யாநாஂ குணாநாஂ ப்ரதிப்ரஸவஃ கைவல்யஂ ஸ்வரூபப்ரதிஷ்டா வா சிதிஷக்திரிதி||4.34||

||4.34|| கரிதபோகாபவர்காணாஂ புருஷார்தஷூந்யாநாஂ யஃ ப்ரதிப்ரஸவஃ கார்யகாரணாத்மகாநாஂ குணாநாஂ தத்கைவல்யஂ, ஸ்வரூபப்ரதிஷ்டா புநர்புத்திஸத்த்வாநபிஸஂபந்தாத்புருஷஸ்ய சிதிஷக்திரேவ கேவலா, தஸ்யாஃ ஸதா ததைவாவஸ்தாநஂ கைவல்யமிதி.

இதி ஷ்ரீபாதஞ்ஜலே ஸாஂக்யப்ரவசநே யோகஷாஸ்த்ரே ஷ்ரீமத்வ்யாஸபாஷ்யே
சதுர்தஃ கைவல்யபாதஃ||4||

||4.34|| ஸமாப்தபோகாபவர்கலக்ஷணபுருஷார்தாநாஂ குணாநாஂ யஃ ப்ரதிப்ரஸவஃ ப்ரதிலோமஸ்ய பரிணாமஸ்ய ஸமாப்தௌ விகாராநுத்பவஃ, யதி வா சிதிஷக்தேர்வரித்திஸாரூப்யநிவரித்தௌ ஸ்வரூபமாத்ரேவஸ்தாநஂ தத்கைவல்யமுச்யதே.

ந கேவலமஸ்மத்தர்ஷநே க்ஷேத்ரஜ்ஞஃ கைவல்யாவஸ்தாயாமேவவஂவிதஷ்சித்ரூபோ யாவத்தர்ஷநாந்தரேஷ்வபி விமரிஷ்யமாண ஏவஂரூபோவதிஷ்டதே. ததாஹி — ஸஂஸாரதஷாயாமாத்மா கர்தரித்வபோக்தரித்வாநுஸஂதாதரித்வமயஃ ப்ரதீயதேந்யதா யத்யயமேகஃ க்ஷேத்ரஜ்ஞஸ்ததாவிதோ ந ஸ்யாத்ததா ஜ்ஞாநலக்ஷணாநாமேவ பூர்வாபராநுஸஂதாதரிஷூந்யாநாமாத்மபாவே நியதஃ கர்மபலஸஂபந்தோ ந ஸ்யாத்கரிதஹாநா கரிதாப்யாகமப்ரஸங்கஷ்ச. யதி யேநைவ ஷாஸ்த்ரோபதிஷ்டமநுஷ்டிதஂ கர்ம தஸ்யைவ போக்தரித்வஂ பவேத்ததா ஹிதாஹிதப்ராப்திபரிஹாராய ஸர்வஸ்ய ப்ரவரித்திர்கடேத ஸர்வஸ்யைவ வ்யவஹாரஸ்ய ஹாநோபாதாநலக்ஷணஸ்யாநுஸஂதாநேநைவ வ்யாப்தத்வாஜ்ஜ்ஞாநக்ஷணாநாஂ பரஸ்பரபேதேநாநுஸஂதாநஷூந்யத்வாத்ததநுஸஂதாநாபாவே கஸ்யசிதபி வ்யவஹாரஸ்யாநுபபத்தேஃ கர்தா போக்தாநுஸஂகாதா யஃ ஸ ஆத்மேதி வ்யவஸ்தாப்யதே. மோக்ஷதஷாயாஂ து ஸகலக்ராஹ்யக்ராஹகலக்ஷணவ்யவஹாராபாவாச்சைதந்யமாத்ரமேவ தஸ்யாவஷிஷ்யதே. தச்சைதந்யஂ சிதிமாத்ரத்வேநைவோபபத்யதே ந புநராத்மஸஂவேதநேந. யஸ்மாத்விஷயக்ரஹணஸமர்தத்வமேவ சிதே ரூபஂ நாத்மக்ராஹகத்வம். ததாஹி — அர்தஷ்சித்யா கரிஹ்யமாணோயமிதி கரிஹ்யதே ஸ்வரூபஂ கரிஹ்யமாணமஹமிதி ந
புநர்யுகபத்பஹிர்முகதாந்தர்முகதாலக்ஷணவ்யாபாரத்வயஂ பரஸ்பரவிருத்தஂ கர்துஂ ஷக்யம். அத ஏகஸ்மிந்ஸமயே வ்யாபாரத்வயஸ்ய கர்துமஷக்யத்வாச்சித்ரூபதைவாவஷிஷ்யதே, அதோ மோக்ஷாவஸ்தாயாஂ நிவரித்தாதிகாரேஷு குணேஷு சிந்மாத்ரரூப ஏவாத்மாவதிஷ்டத இத்யேவஂ யுக்தம். ஸஂஸாரதஷாயாஂ த்வேவஂபூதஸ்யைவ கர்தரித்வஂ போக்தரித்வமநுஸஂதாதரித்வஂ ச ஸர்வமுபபத்யதே. ததாஹி — யோயஂ ப்ரகரித்யா ஸஹாநாதிர்நைஸர்கிகோஸ்ய போக்யபோக்தரித்வலக்ஷணஃ ஸஂபந்தோவிவேகக்யாதிமூலஸ்தஸ்மிந்ஸதி புருஷார்தகர்தவ்யதாரூபஷக்தித்வயஸத்பாவே யா மஹதாதிபாவேந பரிணதிஸ்தஸ்யாஂ ஸஂயோகே ஸதி யதாத்மநோதிஷ்டாதரித்வஂ சிச்சாயாஸமர்பணஸாமர்த்யஂ புத்திஸத்த்வஸ்ய ச ஸஂக்ராந்தசிச்சாயாக்ரஹணஸாமர்ஸ்யஂ சிதவஷ்டப்தாயாஷ்ச புத்தேர்யோயஂ கர்தரித்வபோக்தரித்வாத்யவஸாயஸ்தத ஏவ ஸர்வஸ்யாநுஸஂதாநபூர்வகஸ்ய வ்யவஹாரஸ்ய நிஷ்பத்தேஃ கிமந்யைஃ பல்முபிஃ கல்பநாஜல்பைஃ. யதி புநரேவஂபூதமார்கவ்யதிரேகேண பாரமார்திகமாத்மாநஃ கர்தரித்வாத்யங்கீ க்ரியேத ததாஸ்ய பரிணாமித்வப்ரஸங்கஃ. பரிணாமித்வாச்சாநித்யத்வே தஸ்யாத்மத்வமேவ ந ஸ்யாத். ந ஹ்யேகஸ்மிந்நேவ ஸமயே ஏகேநைவ ரூபேண பரஸ்பரவிருத்தாவஸ்தாநுபவஃ ஸஂபவதி. ததாஹி — யஸ்யாமவஸ்தாயாமாத்மஸமவேதே ஸுகே ஸமுத்பந்நே தஸ்யாநுபவிதரித்வஂ ந தஸ்யாமேவாவஸ்தாயாஂ துஃகாநுபவிதரித்வம். அதோவஸ்தாநாஂ நாநாத்வாத் ததபிந்நஸ்யாவஸ்தாவதோபி நாநாத்வஂ நாநாத்வேந ச பரிணாமித்வாந்நாத்மத்வம். நாபி நித்யத்வம். அத ஏவ ஷாந்தப்ரஹ்மவாதிபிஃ ஸாஂக்யைராத்மநஃ ஸதைவ ஸஂஸாரதஷாயாஂ மோக்ஷதஷாயாஂ சைகரூபத்வமங்கீக்ரியதே.

யே து வேதாந்தவாதிநஷ்சிதாநந்தமயத்வமாத்மநோ மோக்ஷே மந்யந்தே தேஷாஂ ந யுக்தஃ பக்ஷஃ. ததாஹி — ஆநந்தஸ்ய ஸுகரூபத்வாத்ஸுகஸ்ய ச ஸதைவ ஸஂவேத்யமாநதயைவ ப்ரதிபாஸாத்ஸஂவேத்யமாநத்வஂ ச ஸஂவேதநவ்யதிரேகேணாநுபபந்நமிதி ஸஂவேத்யஸஂவேதநயோரப்யுபகமாதத்வைதஹாநிஃ. அத ஸுகாத்மகத்வமேவ தஸ்யோச்யேத தத்விருத்ததர்மாத்யாஸாதநுபபந்நம். ந ஹி ஸஂவேதநஂ ஸஂவேத்யஂ சைகஂ பவிதுமர்ஹதி. கிஂசாத்வைதவாதிபிஃ கர்மாத்மபரமாத்மபேதேநாத்மா த்விவிதஃ ஸ்வீகரிதஃ. இத்தஂ ச தத்ர யேநைவ ரூபேண ஸுகதுஃகபோக்தரித்வஂ கர்மாத்மநஸ்தேநைவ ரூபேண யதி பரமாத்மாநஃ ஸ்யாத்ததா கர்மாத்மத்வபரமாத்மநஃ பரிணாமித்வமவித்யாஸ்வபாவத்வஂ ச ஸ்யாத். அத ந தஸ்ய ஸாக்ஷாத்போக்தரித்வஂ கிஂது ததுபடௌகிதமுதாஸீநதயாதிஷ்டாதரித்வேந ஸ்வீ கரோதி, ததாஸ்மத்தர்ஷநாநுப்ரவேஷஃ, ஆநந்தரூபதா ச பூர்வமேவ நிராகரிதா. கிஂ சாவித்யாஸ்வபாவத்வே நிஃஸ்வபாவத்வாத்கர்மாத்மநஃ கஃ ஷாஸ்த்ராதிகாரீ. ந தாவந்நித்யநிர்முக்தத்வாத்பரமாத்மா, நாபி அவித்யாஸ்வபாவத்வாத்கர்மாத்மா. ததஷ்ச ஸகலஷாஸ்த்ரவையர்த்யப்ரஸங்க. அவித்யாமயத்வே ச ஜகதோங்கீக்ரியமாணே கஸ்யாவித்யேதி விசார்யதே. ந தாவத்பரமாத்மநோ நித்யமுக்தத்வாத்வித்யாரூபத்வாச்ச, கர்மாத்மநோபி பரமார்ததோ நிஃஸ்வபாவதயா ஷஷவிஷாணப்ரக்யத்வே கதமவித்யாஸஂபந்தஃ? அதோச்யதே, ஏததேவாவித்யாயா அவித்யாத்வஂ யதவிசாரரமணீயத்வஂ நாம. யைவ ஹி விசாரேண திநகரஸ்பரிஷ்டநீஹாரவத்விலயமுபயாதி ஸாவித்யேத்யுச்யதே. மைவஂ, யத்வஸ்து கிஂசித்கார்யஂ கரோதி ததவஷ்யஂ குதஷ்சித்பிந்நமபிந்நஂ வா வக்தவ்யம். அவித்யாயாஷ்ச ஸஂஸாரலக்ஷணகார்யகர்தரித்வம் அவஷ்யமங்கீகர்தவ்யம். தஸ்மிந்ஸத்யபி யத்யநிர்வாச்யத்வமுச்யதே ததா கஸ்யசிதபி வாச்யத்வஂ ந ஸ்யாத். ப்ரஹ்மணோப்யவாச்யத்வப்ரஸக்திஃ. தஸ்மாததிஷ்டாதரிதாரூபவ்யதிரேகேண நாந்யதாத்மநோ ரூபமுபபத்யதே. அதிஷ்டாதரித்வஂ ச சித்ரூபமேவ தத்வ்யதிரிக்தஸ்ய தர்மஸ்ய கஸ்யசித்ப்ரமாணாநுபபத்தேஃ.

யைரபி நையாயிகாதிபிராத்மா சேதநாயோகாச்சேதந இத்யுச்யதே. சேதநாபி தஸ்ய மநஃஸஂயோகஜா. ததாஹி — இச்சாஜ்ஞாநப்ரயத்நாதயோ குணாஸ்தஸ்ய வ்யவஹாரதஷாயாமாத்மமநஃ ஸஂயோகாதுத்பத்யந்தே. தைரேவ ச குணைஃ ஸ்வயஂ ஜ்ஞாதா கர்தா போக்தேதி வ்யபதிஷ்யதே. மோக்ஷதஷாயாஂ து மித்யாஜ்ஞாநநிவரித்தௌ தந்மூலாநாஂ தோஷாணாமபி நிவரித்தேஸ்தேஷாஂ புத்த்யாதீநாஂ விஷேஷகுணாநாமத்யந்தோச்சித்தேஃ ஸ்வரூபமாத்ரப்ரதிஷ்டத்வமாத்மநோங்கீகரிதஂ, தேஷாமயுக்தஃ பக்ஷஃ, யதஸ்தஸ்யாஂ தஷாயாஂ நித்யத்வவ்யாபகத்வாதயோ குணா ஆகாஷாதீநாமபி ஸந்தி அதஸ்தத்வைலக்ஷண்யேநாத்மநஷ்சித்ரூபத்வமவஷ்யமங்கீகார்யம். ஆத்மத்வலக்ஷணஜாதியோக இதி சேத. ந, ஸர்வஸ்யைவ ஹி தஜ்ஜாதியோகஃ ஸஂபவதி, அதோ ஜாதிப்யோ வைலக்ஷண்யமாத்மநோவஷ்யமங்கீகர்தவ்யம். தச்சாதிஷ்டாதரித்வஂ, தச்ச சித்ரூபதயைவ கடதே நாந்யதா.

யைரபி மீமாஂஸகைஃ கர்மகர்தரிரூப ஆத்மாங்கீ க்ரியதே தேஷாமபி ந யுக்தஃ பக்ஷஃ. ததாஹி — அஹஂப்ரத்யயக்ராஹ்யஃ ஆத்மேதி தேஷாஂ ப்ரதிஜ்ஞா. அஹஂப்ரத்யயே ச கர்தரித்வஂ கர்மத்வஂ சாத்மந ஏவ. ந சைதத்விருத்தத்வாதுபபத்யதே. கர்தரித்வஂ ப்ரமாதரித்வஂ கர்மத்வஂ ச ப்ரமேயத்வம். ந சைதத்விருத்ததர்மாத்யாஸோ யுகபதேகஸ்ய கடதே. யத்விருத்ததர்மாத்யஸ்தஂ ந ததேகஂ, யதா பாவாபாவௌ, விருத்தே ச கர்தரித்வகர்மத்வே. அதோச்யதே — ந கர்தரித்வமகர்மத்வயோர்விரோதஃ கிஂது கர்தரித்வகரணதயோஃ. கைநேததுக்தஂ விருத்ததர்மாத்யாஸஸ்ய துல்யத்வாத்கர்தரித்வகரணத்வயோரேவ விரோதோ ந கர்தரித்வகர்மத்வயோஃ இதி. தஸ்மாதஹஂப்ரத்யயக்ராஹ்யத்வஂ பரிஹரித்யாத்மநோதிஷ்டாதரித்வமேவோபபந்நம், தச்ச சேதநத்வமேவ.

யைரபி த்ரவ்யபோதபர்யாயபேதேநாத்மநோவ்யாபகஸ்ய ஷரீரபரிமாணஸ்ய பரிணாமித்வமிஷ்யதே தேஷாமுத்தாநபராஹத ஏவ பக்ஷஃ. பரிணாமித்வே சித்ரூபதாஹாநிஷ்சித்ரூபதாபாவே கிமாத்மந ஆத்மத்வம். தஸ்மாதாத்மந ஆத்மத்வமிச்சதா சித்ரூபத்வமேவாங்கீகர்தவ்யம். தச்சாதிஷ்டாதரித்வமேவ.

கேசித்கர்தரிரூபமேவாத்மநமிச்சந்தி. ததா ஹி — விஷயஸாஂநித்யே யா ஜ்ஞாநலக்ஷணா க்ரியா ஸமுத்பந்நா தஸ்யா விஷயஸஂவித்திஃ பலஂ, தஸ்யாஂ ச பலரூபாயாஂ ஸஂவித்தௌ ஸ்வரூபஂ ப்ரகாஷரூபதயா ப்ரதிபாஸதே, விஷயஷ்ச க்ராஹ்யதயா ஆத்மா ச க்ராஹகதயா, கடமஹஂ ஜாநாமீத்யாகாரேண தஸ்யாஃ ஸமுத்பத்தேஃ. க்ரியாயாஷ்ச காரணஂ கர்தைவ பவதீத்யதஃ கர்தரித்வஂ போக்தரித்வஂ சாத்மநோ ரூபமிதி. ததநுபபந்நஂ, யஸ்மாத்தாஸாஂ ஸஂவித்தீநாஂ ஸ கிஂ கர்தரித்வஂ யுகபத்ப்ரதிபத்யதே க்ரமேண வா. யுகபத்கர்தரித்வே க்ஷணாந்தரே தஸ்ய கர்தரித்வஂ ந ஸ்யாத். அத க்ரமேண கர்தரித்வஂ ததேகரூபஸ்ய ந கடதே, ஏகேந ரூபேண சேத்தஸ்ய கர்தரித்வஂ ததைகஸ்ய ரூபஸ்ய ஸதைவ ஸஂநிஹிதத்வாத்ஸர்வஂ பலமேகரூபஂ ஸ்யாத். அத நாநாரூபதயா தஸ்ய கர்தரித்வஂ ததா பரிணாமித்வஂ, பரிணாமித்வாச்ச ந சித்ரூபத்வம். அதஷ்சித்ரூபத்வமேவாத்மந இச்சத்பிர்ந ஸாக்ஷாத்கர்தரித்வமங்கீகர்தவ்யம். யாதரிஷமஸ்மாபிஃ கர்தரித்வமாத்மநஃ ப்ரதிபாதிதஂ கூடஸ்தஸ்ய நித்யஸ்ய சித்ரூபஸ்ய ததேவோபபந்நம்.

ஏதேந ஸ்வப்ரகாஷஸ்யாத்மநோ விஷயஸஂவித்தித்வாரேண க்ராஹகத்வமபிவ்யஜத இதி யே வதந்தி தேபி அநேநைவ நிராகரிதாஃ.

கேசித்விமர்ஷாத்மகத்வேநாத்மநஷ்சிந்மயத்வமிச்சந்தி. தே ஹ்யாஹுர்ந விமர்ஷவ்யதிரேகேண சித்ரூபத்வமாத்மநோ நிரூபயிதுஂ ஷக்யம், ஜட஀ாத்வைலக்ஷண்யமேவ சித்ரூபத்வமுச்யதே, தச்ச விமர்ஷவ்யதிரேகேண நிரூப்யமாணஂ நாந்யதாவதிஷ்டதே. ததநுபபந்நம். இதமித்தமேவஂரூபமிதி யோ விசாரஃ ஸ விமர்ஷ இத்யுச்யதே. ஸ சாஸ்மிதாவ்யதிரேகேண நோத்தாநமேவ லபதே. ததாஹி — ஆத்மந்யுபஜாயமாநோ விமர்ஷோஹமேவஂபூத இத்யநேநாகாரேண ஸஂவேத்யதே. ததாஷ்சாஹஂஷப்தஸஂபிந்நஸ்யாத்மலக்ஷணஸ்யார்தஸ்ய தத்ர ஸ்புரணாந்ந விகல்பரூபதாதிக்ரமஃ, விகல்பஷ்சாத்யவஸாயாத்மா புத்திதர்மோ ந சித்தர்மஃ. கூடஸ்தநித்யத்வேந சிதேஃ ஸதைகரூபத்வாந்நாஹஂகாராநுப்ரவேஷஃ. ததநேந ஸவிமர்ஷத்வமாத்மாநஃ ப்ரதிபாதயதா புத்திரேவாத்மத்வேந ப்ராந்த்யா ப்ரதிபாதிதா ந ப்ரகாஷாத்மநஃ பரஸ்ய புருஷஸ்ய ஸ்வரூபமவகதமிதி.

இத்தஂ ஸர்வேஷ்வபி தர்ஷநேஷ்வதிஷ்டாதரித்வஂ விஹாய நாந்யதாத்மநோ ரூபமுபபத்யதே. அதிஷ்டாதரித்வஂ ச சித்ரூபத்வம். தச்ச ஜட஀ாத்வைலக்ஷண்யமேவ. சித்ரூபதயா யததிதிஷ்டதி ததேவ போக்யதாஂ நயதி. யச்ச சேதநாதிஷ்டிதஂ ததேவ ஸகலவ்யாபாரயோக்யஂ பவதி. ஏஷ ச ஸதி கரிதகரித்யத்வாத் ப்ரதாநஸ்ய வ்யாபாரநிவரித்தௌ யதாத்மநஃ கைவல்யமஸ்மாபிருக்தஂ தத்விஹாய தர்ஷநாந்தராணாமபி நாந்யா கதிஃ. தஸ்மாதிதமேவ யுக்தமுக்தஂ வரித்திஸாரூப்யபரிஹாரேண ஸ்வரூபே ப்ரதிஷ்டா சிதிஷக்தேஃ கைவல்யம்.

ததேவ ஸித்த்யந்தரேப்யோ விலக்ஷணாஂ ஸர்வஸித்திமூலபூதாஂ ஸமாதிஸித்திமபிதாய ஜாத்யந்தரபரிணாமலக்ஷணஸ்ய ச ஸித்திவிஷேஷஸ்ய ப்ரகரித்யாபூரணமேவ காரணமித்யுபபாத்ய தர்மாதீநாஂ ப்ரதிபந்தகநிவரித்திமாத்ர ஏக ஸாமர்த்யமிதி ப்ரதர்ஷ்ய நிர்மாணசித்தாநாமஸ்மிதாமாத்ராதுத்பவ இத்யுக்த்வா தேஷாஂ ச யோகிசித்தமேவாதிஷ்டாபகமிதி ப்ரதர்ஷ்ய யோகிசித்தஸ்ய சித்தாந்தரவைலக்ஷண்யமபிதாய தத்கர்மணாமலௌகிகத்வஂ சோபபாத்ய விபாகாநுகுணாநாஂ ச வாஸநாநாமபிவ்யக்திஸாமர்த்யே கார்யகாரணயோஷ்சேக்யப்ரதிபாதநேந வ்யவஹிதாநாமபி வாஸநாநாமாநந்தர்யமுபபாத்ய தாஸாமாநந்த்யேபி ஹேதுபலாதித்வாரேண ஹாநமுபதர்ஷ்யாதீதாதிஷ்வத்வஸு தர்மாணாஂ ஸத்பாவமுபபாத்ய விஜ்ஞாநவாதஂ நிராகரித்ய ஸாகாரவாதஂ ச ப்ரதிஷ்டாப்ய புருஷஷ்ய ஜ்ஞாதரித்வமுக்த்வா சித்தத்வாரேண ஸகலவ்யவஹாரநிஷ்பத்திமுபபாத்ய புருஷஸத்த்வே ப்ரமாணமுபதர்ஷ்ய கைவல்யநிர்ணயாய தஷபிஃ ஸூத்ரைஃ க்ரமேணோபயோகிநோர்தாநபிதாய ஷாஸ்த்ராந்தரேப்யேததேவ கைவல்யமித்யுபபாத்ய கைவல்யஸ்வரூபஂ நிர்ணீதமிதி வ்யாகரிதஃ கைவல்யபாதஃ.

இதி ஷ்ரீபோஜதேவவிரசிதாயாஂ பாதஞ்ஜலயோகஷாஸ்த்ரஸூத்ரவரித்தௌ
சதுர்தஃ கைவல்யபாதஃ||4||

————————————

ஸ்ரீ கோயில் கந்தாடை அப்பன் ஸ்வாமிகள் திருவடிகளே சரணம்
ஸ்ரீ பெரிய பெருமாள் பெரிய பிராட்டியார் ஆண்டாள் ஆழ்வார் எம்பெருமானார் ஜீயர் திருவடிகளே சரணம் .

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: