ஸ்ரீ யோக ஸூத்ரம் -பாஷ்யம் –விருத்தி–அத்யாயம் -3-

தேஷபந்தஷ்சித்தஸ்ய தாரணா||3.1||

||3.1|| நாபிசக்ரே ஹரிதயபுண்டரீகே மூர்த்நி ஜ்யோதிஷி நாஸிகாக்ரே ஜிஹ்வாக்ர இத்யேவமாதிஷு தேஷேஷு பாஹ்யே வா விஷயே சித்தஸ்ய வரித்திமாத்ரேண பந்த இதி தாரணா.

||3.1|| ததேவஂ பூர்வோத்திஷ்டஂ தாரணாத்யங்கத்ரயஂ நிர்ணேதுஂ ஸஂயமஸஂஜ்ஞாவிதாநபூர்வகஂ பாஹ்யாப்யந்தராதி ஸித்திப்ரதிபாதநாய லக்ஷயிதுமுபக்ரமதே. தத்ர தாரணாயாஃ ஸ்வரூபமாஹ —

————

தத்ர ப்ரத்யயைகதாநதா த்யாநம்||3.2||

||3.2|| தஸ்மிந்தேஷே த்யேயாலம்பநஸ்ய ப்ரத்யயஸ்யைகதாநதா ஸதரிஷஃ ப்ரவாஹஃ ப்ரத்யயாந்தரேணாபராமரிஷ்டோ த்யாநம்.

||3.2|| தத்ர தஸ்மிந்ப்ரதேஷே யத்ர சித்தஂ தரிதஂ தத்ர ப்ரத்யயஸ்ய ஜ்ஞாநஸ்ய யைகதாநதா விஸதரிஷபரிணாமபரிஹாரத்வாரேண யதேவ தாரணாயாமாலம்பநீகரிதஂ ததாலம்பநதயைவ நிரந்தரமுத்பத்திஃ ஸா த்யாநமுச்யதே.

சரமஂ யோகாங்கஂ ஸமாதிமாஹ —

————

ததேவார்தமாத்ரநிர்பாஸ ஸ்வரூபஷூந்யமிவ ஸமாதிஃ||3.3||

||3.3|| இதமத்ரபோத்யம் — த்யாதரித்யேயத்யாநகலநாவத் த்யாநஂ தத்ரஹிதஂ ஸமாதிரிதி த்யாநஸமாத்யோர்விபாகஃ. அஸ்ய ச ஸமாதிரூபஸ்ய ங்கஸ்யாங்கிஸஂப்ரஜ்ஞாதயோகாதயஂ பேதோ யதத்ர சிந்தாரூபதயா நிஃஷேஷதோ த்யேயஸ்ய ஸ்வரூபஂ ந பாஸதே. அங்கிநி து ஸஂப்ரஜ்ஞாதே ஜ்ஞாதவ்ய ஸாக்ஷாத்காரோதயே ஸமாத்யவிஷயா அபி விஷயா பாஸந்த இதி. ததா ச ஸாக்ஷாத்காரயுக்தைகாக்ர்யகாலே ஸஂப்ரஜ்ஞாதயோகஃ. அந்யதா தே ஸமாதிமாத்ரமிதி விபாகஃ ஸமாதிஃ த்யாநமேவ த்யேயாகாரநிர்பாஸஂ ப்ரத்யயாத்மகேந ஸ்வரூபேண ஷூந்யமிவ யதா பவதி த்யேயஸ்வபாவாவேஷாத்ததா ஸமாதிரித்யுச்யதே.

||3.3|| ததேவோக்தலக்ஷணஂ த்யாநஂ யத்ரார்தமாத்ரநிர்பாஸமர்தாகாரஸமாவேஷாதுத்பூதார்தரூபஂந்யக்பூதஜ்ஞாநஸ்வரூபத்வேந ஸ்வரூபஷூந்யதாமிவாபத்யதே ஸ ஸமாதிரித்யுச்யதே. ஸம்யகாதீயத ஏகாக்ரீ க்ரியதே விக்ஷேபாந்பரிஹரித்ய மநோ யத்ர ஸ ஸமாதிஃ.

உக்தலக்ஷணஸ்ய யோகாங்கத்ரயஸ்ய வ்யவஹாராய ஸ்வஷாஸ்த்ரே தாந்த்ரிகீஂ ஸஂஜ்ஞாஂ கர்துமாஹ —

————–

த்ரயமேகத்ர ஸஂயமஃ||3.4||

||3.4|| ததேதத்தாரணாத்யாநஸமாதித்ரயமேகத்ர ஸஂயமஃ. ஏகவிஷயாணி த்ரீணி ஸாதநாநி ஸஂயமஃ இத்யுச்யதே. ததஸ்ய த்ரயஸ்ய தாந்த்ரிகீ பரிபாஷா ஸஂயம இதி.

||3.4|| ஏகஸ்மிந்விஷயே தாரணாத்யாநஸமாதித்ரயஂ ப்ரவர்தமாநஂ ஸஂயமஸஂஜ்ஞயா ஷாஸ்த்ரே வ்யவஹ்ரியதே.

தஸ்ய பலமாஹ —

————–

தஜ்ஜயாத்ப்ரஜ்ஞாலோகஃ||3.5||

||3.5|| தஸ்ய ஸஂயமஸ்ய ஜயாத்ஸமாதிப்ரஜ்ஞாயா பவத்யாலோகோ யதா யதா ஸஂயமஃ ஸ்திரபதோ பவதி ததா ததேஷ்வரப்ரஸாதாத்ஸமாதிப்ரஜ்ஞா விஷாரதீ பவதி.

||3.5|| தஸ்ய ஸஂயமஸ்ய ஜயாதப்யாஸேந ஸாத்ம்யோபாதநாத்ப்ரஜ்ஞாயா விவேகக்யாதேராலோகஃ ப்ரஸவோ பவதி. ப்ரஜ்ஞா ஜ்ஞேயஂ ஸம்யகவபாஸயதீத்யர்தஃ.

தஸ்யோபயோகமாஹ —

—————

தஸ்ய பூமிஷு விநியோகஃ||3.6||

||3.6|| தஸ்ய ஸஂயமஸ்ய ஜிதபூமேர்யாநந்தரா பூமிஸ்தத்ர விநியோகஃ. ந ஹ்யஜிதாதரபூமிரநந்தரபூமிஂ விலங்க்ய ப்ராந்தபூமிஷு ஸஂயமஂ லபதே. ததபாவாச்ச குதஸ்தஸ்ய ப்ரஜ்ஞாலோகஃ. ஈஷ்வரப்ரஸாதாஜ்ஜிதோத்தரபூமிகஸ்ய ச நாதரபூமிஷு பரசித்தஜ்ஞாநாதிஷு ஸஂயமோ யுக்தஃ. கஸ்மாத் ததர்தஸ்யாந்யதைவாவகதத்வாத். பூமேரஸ்யா இயமநந்தரா பூமிரித்யத்ர யோக ஏவோபாத்யாயஃ. கதம். ஏவஂ ஹ்யுக்தம் —

யோகேந யோகோ ஜ்ஞாதவ்யோ யோகோ யோகாத்ப்ரவர்ததே.
யோப்ரமத்தஸ்து யோகேந ஸ யோகே ரமதே சிரம்||இதி||6||

||3.6|| தஸ்ய ஸஂயமஸ்ய பூமிஷு ஸ்தூலஸூக்ஷ்மாலம்பநபேதேந ஸ்திதாஸு சித்தவரித்திஷு விநியோகஃ கர்தவ்யஃ, அதராமதராஂ சித்தபூமிஂ ஜிதாஂ ஜிதாஂ ஜ்ஞாத்வோத்தரஸ்யாஂ பூமௌ ஸஂயமஃ கார்யஃ. ந ஹ்யநாத்மீகரிதாதரபூமிருத்தரஸ்யாஂ பூமௌ ஸஂயமஂகுர்வாணஃ பலபாக்பவதி.

ஸாதநபாதே யோகாங்காந்யஷ்டாவுத்திஷ்ய பஞ்சாநாஂ லக்ஷணஂ விதாய த்ரயாணாஂ கதஂ ந கரிதமித்யாஷங்க்யாஹ —

——————-

த்ரயமந்தரங்கஂ பூர்வேப்யஃ||3.7||

||3.7|| ததேதத்தாரணாத்யாநஸமாதித்ரயமந்தரங்கஂ ஸஂப்ரஜ்ஞாதஸ்ய ஸமாதேஃ பூர்வேப்யோ யமாதிப்யஃ பஞ்சப்யஃ ஸாதநேப்ய இதி.

||3.7|| பூர்வேப்யோ யமாதிப்யோ யோகாங்கேப்யஃ பாரம்பர்யேண ஸமாதேருபகாரகேப்யோ தாரணாதியோகாங்கத்ரயஂ ஸஂப்ரஜ்ஞாதஸ்ய ஸமாதேரந்தரங்கஂ ஸமாதிஸ்வரூபநிஷ்பாதநாத்||

தஸ்யாபி ஸமாத்யந்தராபேக்ஷயா பஹிரங்கத்வமாஹ —

—————-

ததபி பஹிரங்கஂ நிர்பீஜஸ்ய||3.8||

||3.8|| ததப்யந்தரங்கஂ ஸாதநத்ரயஂ நிர்பீஜஸ்ய யோகஸ்ய பஹிரங்கஂ பவதி. கஸ்மாத், ததபாவே பாவாதிதி.

அத நிரோதசித்தக்ஷணேஷு சலஂ குணவரித்தமிதி கீதரிஷஸ்ததா சித்தபரிணாமஃ —

||3.8|| நிர்பீஜஸ்ய நிராலம்பநஸ்ய ஷூந்யபாவநாபரபர்யாயஸ்ய ஸமாதேரேததபி யோகாங்கத்ரயஂ பஹிரங்கஂ பாரம்பர்யேணோபகாரகத்வாத்.

இதாநீஂ யோகஸித்திராக்யாதுகாமஃ ஸஂயமஸ்ய விஷயபரிஷுத்திஂ கர்துஂ க்ரமேண பரிணாமத்ரயமாஹ —

—————-

வ்யுத்தாநநிரோதஸஂஸ்காரயோரபிபவப்ராதுர்பாவௌ நிரோதக்ஷணசித்தாந்வயோ நிரோதபரிணாமஃ||3.9||

||3.9|| வ்யுத்தாநஸஂஸ்காராஷ்சித்ததர்மா ந தே ப்ரத்யயாத்மகா இதி ப்ரத்யயநிரோதே ந நிருத்தா நிரோதஸஂஸ்காரா அபி சித்ததர்மாஸ்தயோரபிபவப்ராதுர்பாவௌ வ்யுத்தாநஸஂஸ்காரா ஹீயந்தே நிரோதஸஂஸ்காரா ஆதீயந்தே நிரோதக்ஷணஂ சித்தமந்வேதி
ததேகஸ்ய சித்தஸ்ய ப்ரதிக்ஷணமிதஂ ஸஂஸ்காராந்யதாத்வஂ நிரோதபரிணாமஃ. ததா ஸஂஸ்காரஷேஷஂ சித்தமிதி நிரோதஸமாதௌ வ்யாக்யாதம்.

||3.9|| வ்யுத்தாநஂ க்ஷிப்தமூடவிக்ஷிப்தாக்யஂ பூமித்ரயம். நிரோதஃ ப்ரகரிஷ்டஸத்த்வஸ்யாங்கிதயா சேதஸஃ பரிணாமஃ. தாப்யாஂ வ்யுத்தாநநிரோதாப்யாஂ யௌ ஜநிதௌ ஸஂஸ்காரௌ தயோர்யதாக்ரமமபிபவப்ராதுர்பாவௌ யதா பவதஃ. அபிபவோ ந்யக்பூததயா கார்யகரணாஸாமர்த்யேநாவஸ்தாநம். ப்ராதுர்பாவோ வர்தமாநேத்வநி அபிவ்யக்தரூபதயாவிர்பாவஃ. ததா நிரோதக்ஷணே சித்தஸ்யோபயவரித்தித்வாதந்வயோ யஃ ஸ நிரோதபரிணாம உச்யதே. அயமர்தஃ — யதா வ்யுத்தாநஸஂஸ்காரரூபோ தர்மஸ்திரோபூதோ பவதி, நிரோதஸஂஸ்காரரூபஷ்சாவிர்பவதி, தர்மிரூபதயா ச சித்தமுபேயாந்வயித்வேபி நிரோதாத்மநாவஸ்திதஂ ப்ரதீயதே, ததா ஸ நிரோதபரிணாமஷப்தேந வ்யவஹ்ரியதே. சலத்வாத்குணவரித்தஸ்ய யத்யபி சேதஸோ நிஷ்சலத்வஂ நாஸ்தி ததாபி ஏவஂபூதஃ பரிணாமஃ ஸ்தைர்யமுச்யதே.

தஸ்யைவ பலமாஹ —

————-

தஸ்ய ப்ரஷாந்தவாஹிதா ஸஂஸ்காராத்||3.10||

||3.10|| நிரோதஸஂஸ்காராப்யாஸபாடவாபேக்ஷா ப்ரஷாந்தவாஹிதா சித்தஸ்ய பவதி. தத்ஸஂஸ்காரமாந்த்யே வ்யுத்தாநதர்மிணா ஸஂஸ்காரேண நிரோததர்மஸஂஸ்காரோபிபூயத இதி.

||3.10|| தஸ்ய சேதஸோ நிருக்தாந்நிரோதஸஂஸ்காராத்ப்ரஷாந்தவாஹிதா பவதி. பரிஹரிதவிக்ஷேபதயா ஸதரிஷப்ரவாஹபரிணாமி சித்தஂ பவதீத்யர்தஃ.

நிரோதபரிணாமமபிதாய ஸமாதிபரிணாமமாஹ —

——————

ஸர்வார்ததைகாக்ரதயோஃ க்ஷயோதயௌ சித்தஸ்ய ஸமாதிபரிணாமஃ||3.11||

||3.11|| ஸர்வார்ததா சித்ததர்மஃ. ஏகாக்ரதாபி சித்ததர்மஃ. ஸர்வார்ததாயாஃ க்ஷயஸ்திரோபாவ இத்யர்தஃ. ஏகாக்ரதாயா உதய ஆவிர்பாவ இத்யர்தஃ. தயோர்தர்மித்வேநாநுகதஂ சித்தஂ, ததிதஂ சித்தமபாயோபஜநயோஃ ஸ்வாத்மபூதயோர்தர்மயோரநுகதஂ ஸமாதீயதே ஸ சித்தஸ்ய ஸமாதிபரிணாமஃ.

||3.11|| ஸர்வார்ததா சலத்வாந்நாநாவிதார்தக்ரஹணஂ சித்தஸ்ய விக்ஷேபோ தர்மஃ. ஏகஸ்மிந்நேவாலம்பநே ஸதரிஷபரிணாமிதைகாக்ரதா, ஸாபி சித்தஸ்ய தர்மஃ. தயோர்யதாக்ரமஂ க்ஷயோதயௌ ஸர்வார்ததாலக்ஷணஸ்ய தர்மஸ்ய க்ஷயோத்யந்தாபிபவ ஏகாக்ரதாலக்ஷணஸ்ய தர்மஸ்ய ப்ராதுர்பாவோபிவ்யக்திஷ்சித்தஸ்யோத்ரிக்தஸத்த்வஸ்யாந்வயிதயாவஸ்தாநஂ ஸமாதிபரிணாம இத்யுச்யதே. பூர்வஸ்மாத்பரிணாமாதஸ்யாயஂ விஷேஷஃ — தத்ர ஸஂஸ்காரலக்ஷணயோர்தர்மயோரபிபவப்ராதுர்பாவௌ பூர்வஸ்ய வ்யுத்தாநஸஂஸ்காரரூபஸ்ய ந்யக்பாவஃ. உத்தரஸ்ய நிரோதஸஂஸ்காரரூபஸ்யோத்பவோநபிபூதத்வேநாவஸ்தாநம். இஹ து க்ஷயோதயாவிதி ஸர்வார்ததாரூபஸ்ய விக்ஷேபஸ்யாத்யந்ததிரஸ்காராதநுத்பத்திரதீதேத்வநி ப்ரவேஷஃ க்ஷய ஏகாக்ரதாலக்ஷணஸ்ய தர்மஸ்யோத்பவோ வர்தமாநேத்வநி ப்ரகடத்வம்.

தரிதீயமேகாக்ரதாபரிணாமமாஹ —

————–

ததஃ புநஃ ஷாந்தோதிதௌ துல்யப்ரத்யயௌ சித்தஸ்யைகாக்ரதாபரிணாமஃ||3.12||

||3.12|| ஸமாஹிதசித்தஸ்ய பூர்வப்ரத்யயஃ ஷாந்த உத்தரஸ்தத்ஸதரிஷ உதிதஃ, ஸமாதிசித்தமுபயோரநுகதஂ புநஸ்ததைவாஸமாதிப்ரேஷாதிதி. ஸ கல்வயஂ தர்மிணஷ்சித்தஸ்யைகாக்ரதாபரிணாமஃ.

||3.12|| ஸமாஹிதஸ்யைவ சித்தஸ்யைகப்ரத்யயோ வரித்திவிஷேஷஃ ஷாந்தோதீதமத்வாநஂ ப்ரவிஷ்டஃ. அபரஸ்தூதிதோ வர்தமாநேத்வநி ஸ்புரிதஃ. த்வாவபி ஸமாஹிதசித்தத்வேந துல்யாவேகரூபாலம்பநத்வேந ஸதரிஷௌ ப்ரத்யயாவுபயத்ராபி ஸமாஹிதஸ்யைவ சித்தஸ்யாந்வயித்வேநாவஸ்தாநஂ, ஸ ஏகாக்ரதாபரிணாம இத்யுச்யதே.

சித்தபரிணாமோக்தஂ ரூபமந்யத்ராப்யதிதிஷந்நாஹ —

—————–

ஏதேந பூதேந்த்ரியேஷு தர்மலக்ஷணாவஸ்தாபரிணாமா வ்யாக்யாதாஃ||3.13||

||3.13|| ஏதேந பூர்வோக்தேந சித்தபரிணாமேந தர்மலக்ஷணாவஸ்தாரூபேண பூதேந்த்ரியேஷு தர்மபரிணாமோ லக்ஷணபரிணாமோவஸ்தாபரிணாமஷ்சோக்தோ வேதிதவ்யஃ. தத்ர வ்யுத்தாநநிரோதயோரபிபவப்ராதுர்பாவௌ தர்மிணி தர்மபரிணாமஃ. லக்ஷணபரிணாமஷ்ச. நிரோதஸ்த்ரிலக்ஷணஸ்த்ரிபிரத்வபிர்யுக்தஃ. ஸ கல்வநாகதலக்ஷணமத்வாநஂ ப்ரதமஂ ஹித்வா தர்மத்வமநதிக்ராந்தோ வர்தமாநலக்ஷணஂ ப்ரதிபந்நஃ. யத்ராஸ்ய ஸ்வரூபேணாபிவ்யக்திஃ. ஏஷோஸ்ய த்விதீயோத்வா. ந சாதீதாநாகதாப்யாஂ லக்ஷணாப்யாஂ வியுக்தஃ.

ததா வ்யுத்தாநஂ த்ரிலக்ஷணஂ த்ரிபிரத்வபிர்யுக்தஂ வர்தமாநலக்ஷணஂ ஹித்வா தர்மத்வமநதிக்ராந்தமதீதலக்ஷணஂ ப்ரதிபந்நம். ஏஷோஸ்ய தரிதீயோத்வா. ந சாநாகதவர்தமாநாப்யாஂ லக்ஷணாப்யாஂ வியுக்தம். ஏவஂ புநர்வ்யுத்தாநமுபஸஂபத்யமாநமநாகதலக்ஷணஂ ஹித்வா தர்மத்வமநதிக்ராந்தஂ வர்தமாநலக்ஷணஂ ப்ரதிபந்நம். யத்ராஸ்ய ஸ்வரூபாபிவ்யக்தௌ ஸத்யாஂ வ்யாபாரஃ. ஏஷோஸ்ய த்விதீயோத்வா. ந சாதீதாநாகதாப்யாஂ லக்ஷணாப்யாஂ வியுக்தமிதி. ஏவஂ புநர்நிரோத ஏவஂ புநர்வ்யுத்தாநமிதி.

ததாவஸ்தாபரிணாமஃ. தத்ர நிரோதக்ஷணேஷு நிரோதஸஂஸ்காரா பலவந்தோ பவந்தி துர்பலா வ்யுத்தாநஸஂஸ்காரா இதி. ஏஷ தர்மாணாமவஸ்தா பரிணாமஃ. தத்ர தர்மிணோ தர்மைஃ பரிணாமோ தர்மாணாஂ த்ர்யத்வநாஂ லக்ஷணைஃ பரிணாமோ லக்ஷணநாமப்யவஸ்தாபிஃ பரிணாம இதி. ஏவஂ தர்மலக்ஷணவஸ்தாபரிணாமைஃ ஷூந்யஂ ந க்ஷணமபி குணவரித்தமவதிஷ்டதே. சலஂ ச குணவரித்தம். குணஸ்வாபாவ்யஂ து ப்ரவரித்திகாரணமுக்தஂ குணாநாமிதி. ஏதேந பூதேந்த்ரியேஷு தர்மதர்மிபேதாத்ித்ரவிதஃ பரிணாமோ வேதிதவ்யஃ.

பரமார்ததஸ்த்வேக ஏவ பரிணாமஃ. தர்மிஸ்வரூபமாத்ரோ ஹி தர்மோ தர்மிவிக்ரியைவைஷா தர்மத்வாரா ப்ரபஞ்ச்யத இதி. தத்ர தர்மஸ்ய தர்மிணி வர்தமாநஸ்யைவாத்வஸ்வதீதாநாகதவர்தமாநேஷு பாவாந்யதாத்வஂ பவதி ந து த்ரவ்யாந்யதாத்வம். யதா ஸுவர்ணபாஜநஸ்ய பித்த்வாந்யதாக்ரியமாணஸ்ய பாவாந்யதாத்வஂ பவதி ந ஸுவர்ணாந்யதாத்வமிதி.

அபர ஆஹ — தர்மாநப்யதிகோ தர்மீ பூர்வதத்த்வாநதிக்ரமாத். பூர்வாபராவஸ்தாபேதமநுபதிதஃ கௌடஸ்த்யேநைவ பரிவர்தேத யத்யந்வயீ ஸ்யாதிதி. அயமதோஷஃ. கஸ்மாத். ஏகாந்ததாநப்யுபகமாத். ததேதத்த்ரைலோக்யஂ வ்யக்தேரபைதி நித்யத்வப்ரதிஷேதாத். அபேதமப்யஸ்தி விநாஷப்ரதிஷேதாத். ஸஂஸர்காச்சாஸ்ய ஸௌக்ஷ்மயஂ, ஸௌக்ஷ்ம்யாச்சாநுபலப்திரிதி.

லக்ஷணபரிணாமோ தர்மோத்வஸு வர்தமாநோதீதோதீதலக்ஷணயுக்தோநாகதவர்தமாநாப்யாஂ லக்ஷணாப்யாமவியுக்தஃ. ததாநாகதோநாகதலக்ஷணயுக்தோ வர்தமாநாதீதாப்யாஂ லக்ஷணப்யாமவியுக்தஃ. ததா வர்தமாநோ வர்தமாநலக்ஷணயுக்தோதீதாநாகதாப்யாஂ லக்ஷணாப்யாமவியுக்த இதி. யதா புருஷ ஏகஸ்யாஂ ஸ்த்ரியாஂ ரக்தோ ந ஷேஷாஸு விரக்தோ பவதீதி.

அத்ர லக்ஷணபரிணாமே ஸர்வஸ்ய ஸர்வலக்ஷணயோகாதத்வஸஂகரஃ ப்ராப்நோதீதி பரைர்தோஷஷ்சோத்யத இதி. தஸ்ய பரிஹாரஃ — தர்மாணாஂ தர்மத்வமப்ரஸாத்யம். ஸதி ச தர்மத்வே லக்ஷணபேதோபி வாச்யோ ந வர்தமாநஸமய ஏவாஸ்ய தர்மத்வம். ஏவஂ ஹி ந சித்தஂ ராகதர்மகஂ ஸ்யாத்க்ரோதகாலே ராகஸ்யாஸமுதாசாராதிதி.

கிஞ்ச த்ரயாணாஂ லக்ஷணாநாஂ யுகபதேகஸ்யாஂ வ்யக்தௌ நாஸ்தி ஸஂபவஃ. க்ரமேண து ஸ்வவ்யஞ்ஜகாஞ்ஜநஸ்ய பாவோ பவேதிதி. உக்தஂ ச ரூபாதிஷயா வரித்த்யதிஷயாஷ்ச விருத்யதே, ஸாமாந்யாநி த்வதிஷயைஃ ஸஹ ப்ரவர்தந்தே. தஸ்மாதஸஂகரஃ. யதா ராகஸ்யைவ க்வசித்ஸமுதாசார இதி ந ததாநீமந்யத்ராபாவஃ கிஂது கேவலஂ ஸாமாந்யேந ஸமந்வாகத இத்யஸ்தி ததா தத்ர தஸ்ய பாவஃ. ததா லக்ஷணஸ்யேதி.

ந தர்மீ த்ர்யத்வா தர்மாஸ்து த்ர்யத்வாநஸ்தே லக்ஷிதா அலக்ஷிதாஸ்தத்ர லக்ஷிதாஸ்தாஂ தாமவஸ்தாஂ ப்ராப்நுவந்தோந்யத்வேந ப்ரதிநிர்திஷ்யந்தேவஸ்தாந்தரதோ ந த்ரவ்யாந்தரதஃ. யதைகா ரேகா ஷதஸ்தாநே ஷதஂ தஷஸ்தாநே தஷைகா சைகஸ்யாநே. யதா சைகத்வேபி ஸ்த்ரீ மாதா சோச்யதே துஹிதா ச ஸ்வஸா சேதி.

அவஸ்தாபரிணாமே கௌடஸ்த்யப்ரஸங்கதோஷஃ கைஷ்சிதுக்தஃ. கதம். அத்வநோ வ்யாபாரேண வ்யவஹிதத்வாத். யதா தர்மஃ ஸ்வவ்யாபாரஂ ந கரோதி ததாநாகதோ யதா கரோதி ததா வர்தமாநோ யதா கரித்வா நிவரித்தஸ்ததாதீத இத்யேவஂ தர்மதர்மிணோர்லக்ஷணாநாமவஸ்தாநாஂ ச கௌடஸ்த்யஂ ப்ராப்நோதீதி பரைர்தோஷ உச்யதே.

நாஸௌ தோஷஃ. கஸ்மாத். குணிநித்யத்வேபி குணாநாஂ விமர்தவைசித்ர்யாத். யதா ஸஂஸ்தாநமாதிமத்தர்மமாத்ரஂ ஷப்தாதீநாஂ குணாநாஂ விநாஷ்யவிநாஷிநாமேவஂ லிங்கமாதிமத்தர்மமாத்ரஂ ஸத்த்வாதீநாஂ குணாநாஂ விநாஷ்யவிநாஷிநாஂ தஸ்மிந்விகாரஸஂஜ்ஞேதி.

தத்ரேதமுதாஹரணஂ மரித்தர்மீ பிண்டாகாராத்தர்மாத்தர்மாந்தரமுபஸஂபத்யமாநோ தர்மதஃ பரிணமதே கடாகார இதி. கடாகாரோநாகதஂ லக்ஷணஂ ஹித்வா வர்தமாநலக்ஷணஂ ப்ரதிபத்யத இதி லக்ஷணதஃ பரிணமதே. கடோ நவபுராணதாஂ ப்ரதிக்ஷணமநுபவந்நவஸ்தாபரிணாமஂ ப்ரதிபத்யத இதி. தர்மிணோபி தர்மாந்தரமவஸ்தா தர்மஸ்யாபி லக்ஷணாந்தரமவஸ்தேத்யேக ஏவ த்ரவ்யபரிணாமோ பேதேநோபதர்ஷித இதி. ஏவஂ பதார்தாந்தரேஷ்வபி யோஜ்யமிதி. த ஏதே தர்மலக்ஷணாவஸ்தாபரிணாமா தர்மிஸ்வரூபமநதிக்ராந்தா இத்யேக ஏவ பரிணாமஃ ஸர்வாநமூந்விஷேஷாநபிப்லவதே. அத கோயஂ பரிணாமஃ. அவஸ்திதஸ்ய த்ரவ்யஸ்ய பூர்வதர்மநிவரித்தௌ தர்மாந்தரோத்பத்திஃ பரிணாம இதி.

தத்ர —

||3.13|| ஏதேந த்ரிவிதேநோக்தேந சித்தபரிணாமேந பூதேஷு ஸ்தூலஸூக்ஷ்மேஷு இந்த்ரியேஷு புத்திகர்மலக்ஷணபேதேநாவஸ்திதேஷு தர்மலக்ஷணாவஸ்தாபேதந த்ரிவிதஃ பரிணாமோ வ்யாக்யாதோவகந்தவ்யஃ. அவஸ்திதஸ்ய தர்மிணஃ பூர்வதர்மநிவரித்தௌ தர்மாந்தராபத்திர்தர்ம பரிணாமஃ. யதா — மரில்லக்ஷணஸ்ய தர்மிணஃ பிண்டரூபதர்மபரித்யாகேந கடரூபதர்மாந்தரஸ்வீகாரோ தர்மபரிணாம இத்யுச்யதே. லக்ஷணபரிணாமோ யதாதஸ்யைவ கடஸ்யாநாகதாத்வபரித்யாகேந வர்தமாநாத்வஸ்வீகாரஃ. தத்பரித்யாகேந சாதீதாத்வபரிக்ரஹஃ. அவஸ்தாபரிணாமோ யதா — தஸ்யைவ கடஸ்ய ப்ரதமத்விதீயயோஃ ஸதரிஷயோஃ க்ஷணயோரந்வயித்வேந. யதஷ்ச குணவரித்திர்நாபரிணமமாநா க்ஷணமப்யஸ்திஃ.

நநு கோயஂ தர்மீத்யாஷங்க்ய தர்மிணோ லக்ஷணமாஹ —

——————————-

ஷாந்தோதிதாவ்யபதேஷ்யதர்மாநுபாதீ தர்மீ||3.14||

||3.14|| யோக்யதாவச்சிந்நா தர்மிணஃ ஷக்திரேவ தர்மஃ. ஸ ச பலப்ரஸவபேதாநுமிதஸத்பாவ ஏகஸ்யாந்யோந்யஷ்ச பரிதரிஷ்டஃ. தத்ர வர்தமாநஃ ஸ்வவ்யாபாரமநுபவந்தர்மீ தர்மாந்தரேப்யஃ ஷாந்தேப்யஷ்சாவ்யபதேஷ்யேப்யஷ்ச பித்யதே. யதா து ஸாமாந்யேந ஸமந்வாகதோ பவதி ததா தர்மிஸ்வரூபமாத்ரத்வாத்கோஸௌ கேந பித்யேத.

தத்ர யே கலு தர்மிணோ தர்மாஃ ஷாந்தா உதிதா அவ்யபதேஷ்யாஷ்சேதி, தத்ர ஷாந்தா யே கரித்வா வ்யாபாராநுபரதாஃ ஸவ்யாபார உதிதாஸ்தே சாநாகதஸ்ய லக்ஷணஸ்ய ஸமநந்தரா. வர்தமாநஸ்யாந்தரா அதீதாஃ. கிமர்தமதீதஸ்யாநந்தரா ந பவந்தி வர்தமாநாஃ. பூர்வபஷ்சிமதாயா அபாவாத். யதாநாகதவர்தமாநயோஃ பூர்வபஷ்சிமதா நைவமதீதஸ்ய. தஸ்மாந்நாதீதஸ்யாஸ்தி ஸமநந்தரஃ. ததநாகத ஏவ ஸமநந்தரோ பவதி வர்தமாநஸ்யேதி.

“அதாவ்யபதேஷ்யாஃ கே. ஸர்வஂ ஸர்வாத்மகமிதி. யத்ரோக்தம் — ஜலபூம்யோஃ பாரிணாமிகஂ ரஸாதிவைஷ்வரூப்யஂ ஸ்தாவரேஷு தரிஷ்டம். ததா ஸ்தாவராணாஂ ஜங்கமேஷு ஜங்கமாநாஂ ஸ்தாவரேஷ்வித்யேவஂ ஜாத்யநுச்சேதேந ஸர்வஂ ஸர்வாத்மகமிதி.

தேஷகாலாகாரநிமித்தாபபந்தாந்ந கலு ஸமாநகாலமாத்மநாமபிவ்யக்திரிதி. ய ஏதேஷ்வபிவ்யக்தாநபிவ்யக்தேஷு தர்மேஷ்வநுஷாதீ ஸாமாந்யவிஷேஷாத்மா ஸோந்வயீ தர்மீ. யஸ்ய து தர்மமாத்ரமேவேதஂ நிரந்வயஂ தஸ்ய போகாபாவஃ. கஸ்மாத், அந்யேந விஜ்ஞாநேந கரிதஸ்ய கர்மணோந்யத்கதஂ போக்தரித்வேநாதிக்ரியேத. தத்ஸ்மரித்யபாவஷ்ச நாந்யதரிஷ்டஸ்ய ஸ்மரணமந்யஸ்யாஸ்தீதி. வஸ்துப்ரத்யபிஜ்ஞாநாச்ச ஸ்திதோந்வயீ தர்மீ யோ தர்மாந்யதாத்வமப்யுபகதஃ ப்ரத்யபிஜ்ஞாயதே. தஸ்மாந்நேதஂ தர்மமாத்ரஂ நிரந்வயமிதி”.

||3.14|| ஷாந்தா யே கரிதஸ்வஸ்வவ்யாபாரா அதீதேத்வநி அநுப்ரவிஷ்டாஃ, உதிதா யேநாகதமத்வாநஂ பரித்யஜ்ய வர்தமாநேத்வநி ஸ்வவ்யாபாரஂ குர்வந்தி, அவ்யபதேஷ்யா யே ஷக்திரூபேண ஸ்திதா வ்யபதேஷ்டுஂ ந ஷக்யந்தே தேஷாஂ நியதகார்யகாரணரூபயோக்யதயாவச்சிந்நா ஷக்திரேவேஹ தர்மஷப்தேநாபிதீயதே. தஂ த்ரிவிதமபி தர்ம யோநுபததி அநுவர்ததேந்வயித்வேந ஸ்வீ கரோதி ஸ ஷாந்தோதிதாவ்யபதேஷ்யதர்மாநுபாதீ தர்மீத்யுச்யதே. யதா ஸுவர்ணஂ ருசகரூபதர்மபரித்யாகேந ஸ்வஸ்திகரூப தர்மாந்தரபரிக்ரஹே ஸுவர்ணரூபதயாநுவர்தமாநஂ தேஷு தர்மேஷு கதஂசித்பிந்நேஷு தர்மிரூபதயா ஸாமாந்யாத்மநா தர்மரூபதயா விஷேஷாத்மநா ஸ்திதமந்வயித்வேநாவபாஸதே.

ஏகஸ்ய தர்மிணஃ கதமநேகே பரிணாமா இத்யாஷங்காமபநேதுமாஹ —

—————

க்ரமாந்யத்வ பரிணாமாந்யத்வே ஹேதுஃ||3.15||

||3.15|| ஏகஸ்ய தர்மிண ஏக ஏவ பரிணாம இதி ப்ரஸக்தே க்ரமாந்யத்வஂ பரிணாமாந்யத்வே ஹேதுர்பவதீதி. தத்யதா
சூர்ணமரித்பிண்டமரித்கடமரித்கபாலமரித்கணமரிதிதி ச க்ரமஃ. யோ யஸ்ய தர்மஸ்ய ஸமநந்தரோ தர்மஃ ஸ தஸ்ய க்ரமஃ. பிண்டஃ ப்ரச்யவதே கட உபஜாயத இதி தர்மபரிணாமக்ரமஃ. லக்ஷணபரிணாமக்ரமோ கடஸ்யாநாகதபாவாத்வர்தமாநபாவஃ க்ரமஃ. ததா பிண்டஸ்ய வர்தமாநபாவாததீதபாவஃ க்ரமஃ. நாதீதஸ்யாஸ்தி க்ரமஃ. கஸ்மாத். பூர்வபரதாயாஂ ஸத்யாஂ ஸமநந்தரத்வஂ, ஸா து நாஸ்த்யதீதஸ்ய. தஸ்மாத்த்வயோரேவ லக்ஷணயோஃ க்ரமஃ. ததாவஸ்தாபரிணாமக்ரமோபி கடஸ்யாபிநவஸ்ய ப்ராந்தே புராணதா தரிஷ்யதே. ஸா ச க்ஷணபரம்பராநுபாதிநா க்ரமேணாபிவ்யஜ்யமாநா பராஂ வ்யக்திமாபத்யத இதி. தர்மலக்ஷணாப்யாஂ ச விஷிஷ்டோயஂ தரிதீயஃ பரிணாம இதி.

ய ஏதே க்ரமா தர்மதர்மிபேதே ஸதி ப்ரதிலப்தஸ்வரூபாஃ. தர்மோபி தர்மீ பவத்யந்யதர்மஸ்வரூபாபேக்ஷயேதி. யதா து பரமார்ததோ தர்மிண்யபேதோபசாரஸாத்த்வாரேண ஸ ஏவாபிதீயதே தர்மஸ்ததாயமேகத்வேநைவ க்ரமஃ ப்ரத்யவபாஸதே.

சித்தஸ்ய த்வயே தர்மா பரிதரிஷ்டாஷ்சாபரிதரிஷ்டாஷ்ச. தத்ர ப்ரத்யயாத்மகாஃ பரிதரிஷ்டா வஸ்துமாத்ராத்மகா அபரிதரிஷ்டாஃ. தே ச ஸப்தைவ பவந்த்யநுமாநேந ப்ராபிதவஸ்துமாத்ரஸத்பாவாஃ.

“நிரோததர்மஸஂஸ்காராஃ பரிணாமோத ஜீவநம்.
சேஷ்டா ஷக்திஷ்ச சித்தஸ்ய தர்மா தர்ஷநவர்ஜிதாஃ||இதி||15||

அதோ யோகிந உபாத்தஸர்வஸாதநஸ்ய புபுத்ஸிதார்தப்ரதிபத்தயே ஸஂயமஸ்ய விஷய உபக்ஷிப்யதே —

||3.15|| தர்மாணாமுக்தலக்ஷணாநாஂ யஃ க்ரமஸ்தஸ்ய யத்ப்ரதிக்ஷணமந்யத்வஂ பரிதரிஷ்யமாநஂ தத் பரிணாமஸ்யோக்தலக்ஷணஸ்யாந்யத்வே நாநவிதத்வே ஹேதுர்லிங்கஂ ஜ்ஞாபகஂ பவதி. அயமர்தஃ — யோயஂ நியதஃ க்ரமோ மரிச்சூர்ணாந்மரித்பிண்டஸ்ததஃ கபாலாநி தேப்யஷ்ச கட இத்யேவஂரூபஃ பரிதரிஷ்யமாநஃ பரிணாமஸ்யாந்யத்வமாவேதயதி, தஸ்மிந்நேவ தர்மிணி யோ லக்ஷணபரிணாமஸ்யாவஸ்தாபரிணாமஸ்ய வா க்ரமஃ ஸோபி அநேநைவ ந்யாயேந பரிணாமாந்யத்வே கமகோவகந்தவ்யஃ. ஸர்வ ஏவ பாவா நியதேநைவ க்ரமேண ப்ரதிக்ஷணஂ ப்ரரிணமமாநாஃ பரிதரிஷ்யந்தே. அதஃ ஸித்தஂ க்ரமாந்யத்வாத்பரிணாமாந்யத்வம். ஸர்வேஷாஂ சித்தாதீநாஂ பரிணமமநாநாஂ கேசித்தர்மாஃ ப்ரத்யக்ஷேணைவோபலப்யந்தே. யதா ஸுகாதயஃ ஸஂஸ்தாநாதயஷ்ச. கேசிச்சைகாந்தேநாநுமாநகம்யாஃ. யதா — தர்மஸஂஸ்காரஷக்திப்ரபரிதயஃ. தர்மிணஷ்ச பிந்நாபிந்நரூபதயா ஸர்வத்ராநுகமஃ.

இதாநீமுக்தஸ்ய ஸஂயமஸ்ய விஷயப்ரதர்ஷநத்வாரேண ஸித்தீஃ ப்ரதிபாதயிதுமாஹ —

————–

பரிணாமத்ரயஸஂயமாததீதாநாகதஜ்ஞாநம்||3.16||

||3.16|| தர்மலக்ஷணாவஸ்தாபரிணாமேஷு ஸஂயமாத்யோகிநாஂ பவத்யதீதாநாகதஜ்ஞாநம். தாரணாத்யாநஸமாதித்ரயமேகத்ர ஸஂயம உக்தஃ. தேந பரிணாமத்ரயஂ ஸாக்ஷாத்க்ரியமாணமதீதாநாகதஜ்ஞாநஂ தேஷு ஸஂபாதயதி.

||3.16|| தர்மலக்ஷணாவஸ்தாபேதேந யத்பரிணாமத்ரயமுக்தஂ தத்ர ஸஂயமாத்தஸ்மிவிஷயே பூர்வோக்தஸஂயமஸ்ய காரணாததீதாநாகதஜ்ஞாநஂ யோகிநஃ ஸமாதேராவிர்பவதி. இதமத்ர தாத்பர்யம் — அஸ்மிந்தர்மிணி அயஂ தர்ம இதஂ லக்ஷணமியமவஸ்தா சாநாகதாதத்வநஃ ஸமேத்ய வர்தமாநேத்வநி ஸ்வஂ வ்யாபாரஂ விதாயாதீதமத்வாநஂ ப்ரவிஷதீத்யேவஂ பரிஹரிதவிக்ஷேபதயா யதா ஸஂயமஂ கரோதி ததா யத்கிஂசிதநுத்பந்நமதிக்ராந்தஂ வா தத்ஸர்வஂ யோகீ ஜாநாதி. யதஷ்சித்தஸ்ய ஷுத்தஸத்த்வப்ரகாஷரூபத்வாத்ஸர்வார்தக்ரஹணஸாமர்த்யமவித்யாதிபிர்விக்ஷேபைரபக்ரியதே. யதா து தைஸ்தைருபாயைர்விக்ஷேபாஃ பரிஹ்ரியந்தே ததா நிவரித்தமலஸ்யேவாதர்ஷஸ்ய ஸர்வார்தக்ரஹணஸாமர்த்யமேகாக்ரதாபலாதாவிர்பவதி.

ஸித்த்யந்தரமாஹ —

——————

ஷப்தார்தப்ரத்யயாநாமிதரேதராத்யாஸாத்ஸஂகரஸ்தத்ப்ரவிபாகஸஂயமாத்ஸர்வபூதருதஜ்ஞாநம்||3.17||

||3.17|| தத்ர வாக்வர்ணேஷ்வேவார்தவதீ. ஷ்ரோத்ரஂ ச த்வநிபரிணாமமாத்ரவிஷயம். பதஂ புநர்நாதாநுஸஂஹாரபுத்திநிக்ராஹ்யமிதி.

வர்ணா ஏகஸமயாஸஂபவித்வாத்பரஸ்பரநிரநுக்ரஹாத்மாநஸ்தே பதமஸஂஸ்பூஷ்யாநுபஸ்தாப்யாவிர்பூதாஸ்திரோபூதாஷ்சேதி ப்ரத்யேகமபதஸ்வரூபா உச்யந்தே.

வர்ணஃ புநரேகைகஃ பதாத்மா ஸர்வாபிதாநஷக்திப்ரசிதஃ ஸஹகாரிவர்ணாந்தரப்ரதியோகித்வாத்வைஷ்வரூப்யமிவாபந்நஃ பூர்வஷ்சோத்தரேணோத்தரஷ்ச பூர்வேண விஷேஷேவஸ்தாபித இத்யேவஂ பஹவோ வர்ணாஃ க்ரமாநுரோதிநோர்தஸஂகேதேநாவச்சிந்நா இயந்த ஏதே ஸர்வாபிதாநஷக்திபரிவரிதா ககாரௌகாரவிஸர்ஜநீயாஃ ஸாஸ்நாதிமந்தமர்தஂ த்யோதயந்தீதி.

ததேதேஷாமர்தஂஸஂகேதேநாவச்சிந்நாநாமுபஸஂஹரிதத்வநிக்ரமாணாஂ ய ஏகோ புத்திநிர்பாஸஸ்தத்பதஂ வாசகஂ வாச்யஸ்ய ஸஂகேத்யதே. ததேகஂ பதமேகபுத்திவிஷயமேகப்ரயத்நக்ஷிப்தமபாகமக்ரமவர்ணஂ பௌத்தமந்த்யவர்ணப்ரத்யயவ்யாபாரோபஸ்தாபிதஂ பரத்ர ப்ரதிபிபாதயிஷயா வர்ணைரேவாபிதீயமாநைஃ ஷ்ரூயமாணைஷ்ச ஷ்ரோதரிபிரநாதிவாக்வ்யவஹாரவாஸநாநுவித்தயா லோகபுத்த்யா ஸித்தவத்ஸஂப்ரதிபத்த்யா ப்ரதீயதே.

தஸ்ய ஸஂகேதபுத்திதஃ ப்ரவிபாகஃ ஏதாவதாமேவஂஜாதீயகோநுஸஂஹார ஏகஸ்யார்தஸ்ய வாசக இதி. ஸஂகேதஸ்து பதபதார்தயோரிதரேதராத்யாஸரூபஃ ஸ்மரித்யாத்மகோ யோயஂ ஷப்தஃ ஸோயமர்தோ யோயமர்தஃ ஸோயஂ ஷப்த இதி. ஏவமிதரேதராத்யாஸரூபஃ ஸஂகேதோ பவதீதி. ஏவமேதே ஷப்தார்தப்ரத்யயா இதரேதராத்யாஸாத்ஸஂகீர்ணா கௌரிதி ஷப்தோ கௌரித்யர்தோ கௌரிதி ஜ்ஞாநம். ய ஏஷாஂ ப்ரவிபாகஜ்ஞஃ ஸ ஸர்வவித்.

ஸர்வபதேஷு சாஸ்தி வாக்யஷக்திர்வரிக்ஷ இத்யுக்தேஸ்தீதி கப்யதே.
ந ஸத்தாஂ பதார்தோ வ்யபிசரதீதி. ததா ந ஹ்யஸாதநா க்ரியாஸ்தீதி.

ததா ச பசதீத்யுக்தே ஸர்வாகாரகாணாமாக்ஷேபோ நியமார்தோநுவாதஃ கர்தரிகரணகர்மணாஂ சைத்ராக்நிதண்டுலாநாமிதி. தரிஷ்டஂ ச வாக்யார்தே பதரசநஂ ஷ்ரோத்ரியஷ்சந்தோதீதே, ஜீவதி ப்ராணாந்தாரயதி. தத்ர வாக்யே பதாதாபிவ்யக்திஸ்ததஃ பதஂ ப்ரவிபஜ்ய
வ்யாகரணீயஂ க்ரியாவாசகஂ வா காரகவாசகஂ வா. அந்யதா பவத்யஷ்வோஜாபய இத்யேவமாதிஷு நாமாக்யாதஸாரூப்யாதநிர்ஜ்ஞாதஂ கதஂ க்ரியாயாஂ காரகே வா வ்யாக்ரியேதேதி.

தேஷாஂ ஷப்தார்தப்ரத்யயாநாஂ ப்ரவிபாகஃ. தத்யதா ஷ்வேததே ப்ராஸாத இதி க்ரியார்தஃ, ஷ்வேதஃ ப்ராஸாத இதி காரகார்தஃ ஷப்தஃ, க்ரியாகாரகாத்மா ததர்தஃ ப்ரத்யயஷ்ச. கஸ்மாத். ஸோயமித்யபிஸஂபந்தாதேகாகார ஏவ ப்ரத்யயஃ ஸஂகேத இதி.

யஸ்து ஷ்வேதோர்தஃ ஸ ஷப்தப்ரத்யயயோராலம்பநீபூதஃ. ஸ ஹி ஸ்வாபிரவஸ்தாபிர்விக்ரியமாணோ ந ஷப்தஸஹகதோ ந புத்திஸஹகதஃ. ஏவஂ ஷப்த ஏவஂ ப்ரத்யயோ நேதரேதரஸஹகத இத்யந்யதா ஷப்தோந்யதார்தோந்யதா ப்ரத்யய இதி விபாகஃ. ஏவஂ தத்ப்ரவிபாகஸஂயமாத்யோகிநஃ ஸர்வபூதருதஜ்ஞாநஂ ஸஂபத்யத இதி.

||3.17|| ஷப்தஃ ஷ்ரோத்ரேந்த்ரியக்ராஹ்யோ நியதக்ரமவர்ணாத்மா நியதைகார்தப்ரதிபத்த்யவச்சிந்நஃ. யதி வா க்ரமரஹிதஃ ஸ்போடாத்மா ஷாஸ்த்ரஸஂஸ்கரிதபுத்திக்ராஹ்யஃ. உபயதாபி பதரூபோ வாக்யரூபஷ்ச தயோரேகார்தப்ரதிபத்தௌ ஸாமர்த்யாத். அர்தோ ஜாதிகுணக்ரியாதிஃ. ப்ரத்யயோ ஜ்ஞாநஂ விஷயாகாரா புத்திவரித்திஃ. ஏஷாஂ ஷப்தார்தஜ்ஞாநாநாஂ வ்யவஹார இதரேதராத்யாஸாத்பிந்நாநாமபி புத்த்யேகரூபதாஸஂபாதநாத்ஸஂகீர்ணத்வம். ததா ஹி — காமாநயேத்யுக்தே கஷ்சித்கோலக்ஷணமர்தஂ கோத்வஜாத்யவச்சிந்நஂ ஸாஸ்நாதிமத்பிண்டரூபஂ ஷப்தஂ ச தத்வாசகஂ ஜ்ஞாநஂ ச தத்க்ராஹகமபேதேநைவாத்யவஸ்யதி, ந த்வஸ்ய கோஷப்தோ வாசகோயஂ கோஷப்தஸ்ய வாச்யஸ்தயோரிதஂ க்ராஹகஂ ஜ்ஞாநமிதி பேதேந வ்யவஹரதி. ததா ஹி — கோயமர்தஃ கோயஂ ஷப்தஃ கிமிதஂ ஜ்ஞாநமிதி பரிஷ்டஃ ஸர்வத்ரைகரூபமேவோத்தரஂ ததாதி கௌரிதி. ஸ யத்யேகரூபதாஂ ந ப்ரதிபத்யதே கதமேகரூபமுத்தரஂ ப்ரயச்சதி. ஏதஸ்மிந்ஸ்திதே யோயஂ ப்ரவிபாகஂ இதஂ ஷப்தஸ்ய தத்த்வஂ யத்வாசகத்வஂ நாம, இதமர்தஸ்ய யத்வாச்யத்வமிதஂ ஜ்ஞாநஸ்ய யத்ப்ரகாஷகத்வமிதி ப்ரவிபாகஂ விதாய தஸ்மிந்ப்ரவிபாகே யஃ ஸஂயமஂ கரோதி தஸ்ய ஸர்வேஷாஂ பூதாநாஂ மரிகபஷுபக்ஷிஸரீஸரிபாதீநாஂ யத்ருதஂ யஃ ஷப்தஸ்தத்ர ஜ்ஞாநமுத்பத்யதேநேநைவாபிப்ராயேணைதேந ப்ராணிநாயஂ ஷப்த ஸமுச்சாரித இதி ஸர்வஂ ஜாநாதி.

ஸித்த்யந்தரமாஹ —

——————-

ஸஂஸ்காரஸாக்ஷாத்கரணாத்பூர்வஜாதிஜ்ஞாநம்||3.18||

||3.18|| த்வயே கல்வமீ ஸஂஸ்காராஃ ஸ்மரிதிக்லேஷஹேதவோ வாஸநாரூபா விபாகஹேதவோ தர்மாதர்மரூபாஃ. தே பூர்வபவாபிஸஂஸ்கரிதாஃ பரிணாமசேஷ்டாநிரோதஷக்திஜீவநதர்மவதபரிதரிஷ்டாஷ்சித்ததர்மாஃ. தேஷு ஸஂயமஃ ஸஂஸ்காரஸாக்ஷாத்க்ரியாயை ஸமர்தஃ. ந ச தேஷகாலநிமித்தாநுபவைர்விநா தேஷாமஸ்தி ஸாக்ஷாத்கரணம். ததித்தஂ ஸஂஸ்காரஸாக்ஷாத்கரணாத்பூர்வஜாதிஜ்ஞாநமுத்பத்யதே யோகிநஃ. பரத்ராப்யேவமேவ ஸஂஸ்காரஸாக்ஷாத்கரணாத்பரஜாதிஸஂவேதநம்.

அத்ரேதமாக்யாநஂ ஷ்ரூயதே — பகவதோ ஜைகீஷவ்யஸ்யஂ ஸஂஸ்காரஸாக்ஷாத்கரணாத்தஷஸு மஹாஸர்கேஷு ஜந்மபரிணாமக்ரமமநுபஷ்யதோ விவேகஜஂ ஜ்ஞாநஂ ப்ராதுரபூத. அத பகவாநாவட்யஸ்தநுதரஸ்தமுவாச — தஷஸு மஹாஸர்கேஷு பவ்யத்வாதநபிபூதபுத்திஸத்த்வேந த்வயா நரகதிர்யக்கர்பஸஂபவஂ துஃகஂ ஸஂபஷ்யதா தேவமநுஷ்யேஷு புநஃபுநருத்பத்யமாநேந ஸுகதுஃகயோஃ கிமதிகமுபலப்தமிதி பகவந்தமாவட்யஂ ஜைகீஷவ்ய உவாச — தஷஸு மஹாஸர்கேஷு பவ்யத்வாதநபிபூதபுத்திஸத்த்வேந மயா நரகதிர்யக்பவஂ துஃகஂ ஸஂபஷ்யதா தேவமநுஷ்யேஷு புநஃ புநருத்பத்யமாநேந யத்கிஂசிதநுபூதஂ தத்ஸர்வஂ துஃகமேவ ப்ரத்யவைமி. பகவாநாவட்ய உவாச — யதிதமாயுஷ்மதஃ ப்ரதாநவஷித்வமநுத்தமஂ ச ஸஂதோஷஸுகஂ கிமிதமபி துஃகபக்ஷே நிக்ஷிப்தமிதி. பகவாஞ்ஜைகீஷவ்ய உவாச — விஷயஸுகாபேக்ஷயைவேதமநுத்தமஂ ஸஂதோஷஸுகமுக்தம் கைவல்யஸுகாபேக்ஷயா துஃகமேவ. புத்திஸத்த்வஸ்யாயஂ தர்மஸ்த்ரிகுணஸ்த்ரிகுணஷ்ச ப்ரத்யயோ ஹேயபக்ஷே ந்யஸ்த இதி துஃகரூபஸ்தரிஷ்ணாதந்துஃ. தரிஷ்ணாதுஃகஸஂதாபாபகமாத்து ப்ரஸந்நமபாதஂ ஸர்வாநுகூலஂ ஸுகமிதமுக்தமிதி.

||3.18|| த்விவிதாஷ்சித்தஸ்ய வாஸநாரூபாஃ ஸஂஸ்காராஃ. கேசித்ஸ்மரிதிமாத்ரோத்பாதநபலாஃ, கேசிஜ்ஜாத்யாயுர்போகலக்ஷணவிபாகஹேதவஃ, யதா தர்மாதர்மாக்யாஃ. தேஷு ஸஂஸ்காரேஷு யதா ஸஂயமஂ கரோதி ஏவஂ மயா
ஸோர்தோநுபூத ஏவஂ மயா ஸா க்ரியா நிஷ்பாதிதேதி பூர்வவரித்தமநுஸஂததாநோ பாவயந்நேவ ப்ரபோதகமந்தரேணோத்புத்தஸஂஸ்காரஃ ஸர்வமதீதஂ ஸ்மரதி. க்ரமேண ஸாக்ஷாத்கரிதேஷூத்புத்தேஷு ஸஂஸ்காரேஷு பூர்வஜந்மாநுபூதாநபி ஜாத்யாதீந்ப்ரத்யக்ஷேண பஷ்யதி.

ஸித்த்யந்தரமாஹ —

——————–

ப்ரத்யயஸ்ய பரசித்தஜ்ஞாநம்||3.19||

||3.19|| ப்ரத்யயே ஸஂயமாத்ப்ரத்யயஸ்ய ஸாக்ஷாத்கரணாத்ததஃ பரசித்தஜ்ஞாநம்.

||3.19|| ப்ரத்யஸ்ய பரசித்தஸ்ய கேநசிந்முகராகாதிநா லிங்கேந கரிஹீதஸ்ய யதா ஸஂயமஂ கரோதி ததா பரகீயசித்தஸ்ய ஜ்ஞாநமுத்பத்யதே ஸராகமஸ்ய சித்தஂ விராகஂ வேதி. பரசித்தகதாநபி தர்மாஞ்ஜாநாதீத்யர்தஃ.

அஸ்யைவ பரசித்தஜ்ஞாநஸ்ய விஷேஷமாஹ —

—————–

ந ச தத்ஸாலம்பநஂ தஸ்யாவிஷயீபூதத்வாத்||3.20||

||3.20|| ரக்தஂ ப்ரத்யயஂ ஜாநாத்யமுஷ்மிந்நாலம்பநே ரக்தமிதி ந ஜாநாதி. பரப்ரத்யயஸ்ய யதாலம்பநஂ தத்யோகிசித்தேந நாலம்பநீகரிதஂ பரப்ரத்யயமாத்ரஂ து யோகிசித்தஸ்யாலம்பநீபூதாமிதி.

||3.20|| தஸ்ய பரஸ்ய யச்சித்தஂ தத்ஸாலம்பநஂ ஸ்வகீயேநாலம்பநேந ஸஹிதஂ ந ஷக்யதே ஜ்ஞாதுமாலம்பநஸ்ய கேநசில்லிங்கேநாவிஷயீகரிதத்வாத். லிங்காச்சித்தமாத்ரஂ பரஸ்யாவகதஂ நநு நீலவிஷயமஸ்ய சித்தஂ பீதவிஷயமிதி வா. யச்ச ந கரிஹீதஂ தத்ர ஸஂயமஸ்ய கர்துமஷக்யத்வாந்ந பவதி பரசித்தஸ்ய யோ விஷயஸ்தத்ர ஜ்ஞாநம். தஸ்மாத்பரகீயசித்தஂ நாலம்பநஸஹிதஂ கரிஹ்யதே, தஸ்வாலம்பநஸ்யாகரிஹீதத்வாத். சித்ததர்மாஃ புநர்கரிஹ்யந்த ஏவ. யதா து கிமநேநாலம்பிதமிதி ப்ரணிதாநஂ கரோதி ததா தத்ஸஂயமாத்தத்விஷயமபி ஜ்ஞாநமுத்பத்யத ஏவ.

ஸித்த்யந்தரமாஹ —

—————–

காயரூபஸஂயமாத்தத்க்ராஹ்யஷக்திஸ்தம்பே சக்ஷுஷ்ப்ரகாஷாஸஂயோகேந்தர்தாநம்||3.21||

||3.21|| காயஸ்ய ரூபே ஸஂயமாத்ரூபஸ்ய யா க்ராஹ்யா ஷக்திஸ்தாஂ ப்ரதிஷ்டப்நாதி. க்ராஹ்யஷக்திஸ்தம்பே ஸதி சக்ஷுஷ்ப்ரகாஷாஸஂப்ரயோகேந்தர்தாநமுத்பத்யதே யோகிநஃ. ஏதேந ஷப்தாத்யந்தர்தாநமுக்தஂ வேதிதவ்யம்.

||3.21|| காயஃ ஷரீரஂ தஸ்ய ரூபஂ சக்ஷுர்க்ராஹ்யோ குணஸ்தஸ்மிந்நஸ்த்யஸ்மிந்காயே ரூபமிதி ஸஂயமாத்தஸ்ய ரூபஸ்ய சக்ஷுர்க்ராஹ்யத்வரூபா யா ஷக்திஸ்தஸ்யாஃ ஸ்தம்பே பாவநாவஷாத்ப்ரதிபந்தே சக்ஷுஷ்ப்ரகாஷாஸஂயோகே சக்ஷுஷஃ ப்ரகாஷஃ ஸத்த்வதர்மஸ்தஸ்யாஸஂயோகே தத்க்ரஹணவ்யபாராபாவே யோகிநோந்தர்தாநஂ பவதி, ந கேநசிதஸௌ தரிஷ்யத இத்யர்தஃ. ஏதேநைவ ரூபாத்யந்தர்தாநோபாயப்ரதர்ஷநேந ஷப்தாதீநாஂ ஷ்ரோத்ராதிக்ராஹ்யாணாமந்தர்தாநமுக்தஂ வேதிதவ்யம்.

ஸித்த்யந்தரமாஹ —

——————

ஸோபக்ரமஂ நிருபக்ரமஂ ச கர்ம தத்ஸஂயமாதபராந்தஜ்ஞாநமரிஷ்டேப்யோ வா||3.22||

||3.22|| ஆயுர்விபாகஂ கர்ம த்விவிதஂ ஸோபக்ரமஂ நிருபக்ரமஂ ச. ததா யதார்த்ர வஸ்த்ரஂ விதாநிதஂ லகீயஸா காலேந ஷுஷ்யேத்ததா ஸோபக்ரமம். யதா ச ததேவ ஸஂபிண்டிதஂ சிரேண ஸஂஷுஷ்யேதேவஂ நிருபக்ரமம். யதா வாக்நிஃ ஷுஷ்கே கக்ஷே முக்தோ வாதேந ஸமந்ததோ யுக்தஃ க்ஷேபீயஸா காலேந தஹேத்ததா ஸோபக்ரமம். யதா வா ஸ ஏவாக்நிஸ்தரிணராஷௌ க்ரமஷோவயவேஷு ந்யஸ்தஷ்சிரேண தஹேத்ததா நிருபக்ரமம். ததைகபவிகமாயுஷ்கரஂ கர்ம த்விவிதஂ ஸோபக்ரமஂ நிருபக்ரமஂ ச. தத்ஸஂயமாதபராந்தஸ்ய ப்ராயணஸ்ய ஜ்ஞாநம்.

அரிஷ்டேப்யோ வேதி. த்ரிவிதமரிஷ்டமாத்யாத்மிகமாதிபௌதிகமாதிதைவிகஂ ச. தத்ராத்யாத்மிகஂ கோஷஂ ஸ்வதேஹே பிஹிதகர்ணோ ந ஷ்ரரிணோதி, ஜ்யோதிர்வா நேத்ரேவஷ்டப்தே ந பஷ்யதி. ததாதிபௌதிகஂ யமபுருஷாந்பஷ்யதி, பிதரி஀நதீதாநகஸ்மாத்பஷ்யதி. ததாதிதைவிகஂ ஸ்வர்கமகஸ்மாத்ஸித்தாந்வா பஷ்யதி. விபரீதஂ வா ஸர்வமிதி. அநேந வா ஜாநாத்யபராந்தமுபஸ்திதமிதி.

||3.22|| ஆயுர்விபாகஂ யத்பூர்வகரிதஂ கர்ம தத்த்விப்ரகாரஂ ஸோபக்ரமஂ நிருபக்ரமஂ ச. தத்ர ஸோபக்ரமஂ யத்பலஜநநாயோபக்ரமேண கார்யகாரணாபிமுக்யேந ஸஹ வர்ததே. யதோஷ்ணப்ரதேஷே ப்ரஸாரிதமார்த்ரவாஸஃ ஷீக்ரமேவ ஷுஷ்யதி. உக்தரூபவிபரீதஂ நிருபக்ரமஂ யதா ததேவார்த்ரவாஸஃ ஸஂவர்திதமநுஷ்ணதேஷே சிரேண ஷுஷ்யதி. தஸ்மிந்த்விவிதே கர்மணி யஃ ஸஂயமஂ கரோதி கிஂ மம கர்ம ஷீக்ரவிபாகஂ சிரவிபாகஂ வா, ஏவஂ த்யாநதார்ட்யாதபராந்தஜ்ஞாநமஸ்யோத்பத்யதே. அபராந்தஃ ஷரீரவியோகஸ்தஸ்மிஞ்ஜ்ஞாநமமுஷ்மிந்காலேமுஷ்மிந்தேஷே மம ஷரீரவியோகோ பவிஷ்யதீதி நிஃஸஂஷயஂ ஜாநாதி. அரிஷ்டேப்யோ வா. அரிஷ்டாநி த்ரிவிதாநி ஆத்யாத்மிகாதிபௌதிகாதிதைவிகபேதேந. தத்ராத்யாத்மிகாநி பிஹிதகர்ணஃ கோஷ்ட்யஸ்ய வாயோர்கோஷஂ ந ஷரிணோதீத்யேவமாதீநி. ஆதிபௌதிகாநி அகஸ்மாத்விகரிதபுருஷதர்ஷநாதீநி. ஆதிதைவிகாநி அகாண்ட ஏவ த்ரஷ்டுமஷக்யஸ்வர்காதிபதார்ததர்ஷநாதீநி. தேப்யஃ ஷரீரவியோககாலஂ ஜாநாதி. யத்யபி அயோகிநாமப்யரிஷ்டேப்யஃ ப்ராயேண தஜ்ஜ்ஞாநமுத்பத்யதே ததாபி தேஷாஂ ஸாமாந்யாகாரேண தத்ஸஂஷயரூபஂ, யோகிநாஂ புநர்நியத தேஷகாலதயா ப்ரத்யக்ஷவதவ்யபிசாரி.

பரிகர்மநிஷ்பாதிதாஃ ஸித்திஃ ப்ரதிபாதயிதுமாஹ —

——————-

மைத்ர்யாதிஷு பலாநி||3.23||

||3.23|| மைத்ரீ கருணா முதிதேதி திஸ்ரோ பாவநாஸ்தத்ர பூதேஷு ஸுகிதேஷு மைத்ரீஂ பாவயித்வா மைத்ரீபலஂ லபதே. துஃகிதேஷு கருணாஂ பாவயித்வா கருணாபலஂ லபதே. புண்யஷீலேஷு முதிதாஂ பாவயித்வா முதிதாபலஂ லபதே. பாவநாதஃ ஸமாதிர்யஃ ஸ
ஸஂயமஸ்ததோ பலாந்யவந்த்யவீர்யாணி ஜாயந்தே. பாபஷீலேஷூபேக்ஷா ந து பாவநா. ததஷ்ச தஸ்யாஂ நாஸ்தி ஸமாதிரித்யதோ ந பலமுபேக்ஷாதஸ்தத்ர ஸஂயமாபாவாதிதி.

||3.23|| மைத்ரீகருணாமுதிதோபேக்ஷாஸு யோ விஹிதஸஂயமஸ்தஸ்ய பலாநி மைத்ர்யாதீநாஂ ஸஂபந்தீநி ப்ராதுர்பவந்தி. மைத்ரீகருணாமுதிதோபேக்ஷாஸ்ததாஸ்ய ப்ரகர்ஷஂ கச்சந்தி யதா ஸர்வஸ்ய மித்ரத்வாதிகமயஂ ஸஂபத்யதே.

ஸித்த்யந்தரமாஹ —

—————–

பலேஷு ஹஸ்திபலாதீநி||3.24||

||3.24|| ஹஸ்திபலே ஸஂயமாத்தஸ்திபலோ பவதி. வைநதேயபலே ஸஂயமாத்வைநதேய பலோ பவதி. வாயுபலே ஸஂயமாத்வாயுபலோ பவதீத்யேவமாதி.

||3.24|| ஹஸ்த்யாதிஸஂபந்திஷு பலேஷு கரிதஸஂயமஸ்ய தத்பலாநி ஹஸ்த்யாதிபலாநி ஆவிர்பவந்தி. யதயமர்தஃ — யஸ்மிந்ஹஸ்திபலே வாயுவேகே ஸிஂஹவீர்யே வா தந்மயீபாவேநாயஂ ஸஂயமஂ கரோதி தத்தத்ஸாமர்த்யயுக்தத்வாத்ஸர்வமஸ்ய ப்ராதுர்பவ
தீத்யர்தஃ.

ஸித்த்யந்தரமாஹ —

———————–

ப்ரவரித்த்யாலோகந்யாஸாத்ஸூக்ஷ்மவ்யவஹிதவிப்ரகரிஷ்டஜ்ஞாநம்||3.25||

||3.25|| ஜ்யோதிஷ்மதீ ப்ரவரித்திருக்தா மநஸஸ்தஸ்யாஂ ச ஆலோகஸ்தஂ யோகீ ஸூக்ஷ்மே வா வ்யவஹிதே வா விப்ரகரிஷ்டே வார்தே விந்யஸ்ய தமர்தமதிகச்சதி.

||3.25|| ப்ரவரித்திர்விஷயவதீ ஜ்யோதிஷ்மதி ச ப்ராகுக்தா தஸ்யா யோஸாவாலோகஃ ஸாத்த்விகப்ரகாஷப்ரஸரஸ்தஸ்ய நிகிலேஷு விஷயேஷு ந்யாஸாத்தத்வாஸிதாநாஂ விஷயாணாஂ பாவநாத்ஸாந்தஃகரணேஷு இந்த்ரியேஷு ப்ரகரிஷ்டஷக்திமாபந்நேஷு ஸூக்ஷ்மஸ்ய பரமாண்வாதேர்வ்யவஹிதஸ்ய பூம்யந்தர்கதஸ்ய நிதாநாதேர்விப்ரகரிஷ்டஸ்ய மேர்வபராபார்ஷ்வவர்திநோ ரஸாயநாதேர்ஜ்ஞாநமுத்பத்யதே.

ஏதத்ஸமாநவரித்தாந்தஂ ஸித்த்யந்தரமாஹ —

———————

புவநஜ்ஞாநஂ ஸூர்யே ஸஂயமாத்||3.26||

||3.26|| தத்ப்ரஸ்தாரஃ ஸப்த லோகாஃ. தத்ராவீசேஃ ப்ரபரிதி மேருபரிஷ்டஂ யாவதித்யேவஂ பூர்லோகஃ மேருபரிஷ்டாதாரப்ய — ஆத்ருவாத்க்ரஹநக்ஷத்ரதாராவிசித்ரோந்தரிக்ஷலோகஃ. ததஃ பரஃ ஸ்வர்லோகஃ பஞ்சவிதோ மாஹேந்த்ரஸ்தரிதீயோ லோகஃ. சதுர்தஃ ப்ராஜாபத்யோ மஹர்லோகஃ த்ரிவிதோ ப்ராஹ்மஃ. தத்யதா — ஜநலோகஸ்தபோலோகஃ ஸத்யலோக இதி.

ப்ராஹ்மஸ்த்ரிபூமிகோ லோகஃ ப்ராஜாபத்யஸ்ததோ மஹாந்.
மாஹேந்த்ரஷ்ச ஸ்வரித்யுக்தோ திவி தாரா புவி ப்ரஜாஃ||

இதி ஸஂக்ரஹஷ்லோகஃ.

தத்ராவீசேருபர்யுபரி நிவிஷ்டாஃ ஷண்மஹாநரகபூமயோ கநஸலிலாநலாநிலாகாஷதமஃ ப்ரதிஷ்டா மஹாகாலாம்பரீஷரௌரவமஹாரௌரவகாலஸூத்ராந்ததாமிஸ்ராஃ. யத்ர ஸ்வகர்மோபார்ஜிததுஃகவேதநாஃ ப்ராணிநஃ கஷ்டமாயுர்தீர்கமாக்ஷிப்ய ஜாயந்தே. ததோ மஹாதலரஸாதலாதலஸுதலவிதலதலாதலபாதாலாக்யாநி ஸப்த பாதாலாநி. பூமிரியமஷ்டமீ ஸப்தத்வீபா வஸுமதீ, யஸ்யாஃ ஸுமேருர்மத்யே பர்வதராஜஃ காஞ்சநஃ. தஸ்ய ராஜதவைதூர்யஸ்படிகஹேமமணிமயாநி ஷரிங்காணி. தத்ர வைதூர்யப்ரபாநுராகாந்நீலோத்பலபத்ரஷ்யாமோ நபஸோ தக்ஷிணோ பாகஃ, ஷ்வேதஃ பூர்வஃ, ஸ்வச்சஃ பஷ்சிமஃ, குரண்டகாப உத்தரஃ. தக்ஷிணபார்ஷ்வே சாஸ்ய ஜம்பூர்யதோயஂ ஜம்பூத்வீபஃ. தஸ்ய ஸூர்யப்ரசாராத்ராத்ரிஂதிவஂ லக்நமிவ வர்ததே. தஸ்ய நீலஷ்வேதஷரிங்கவந்த உதீசீநாஸ்த்ரயஃ பர்வதா த்விஸாஹஸ்ராயாமாஃ. ததந்தரேஷு த்ரீணி வர்ஷாணி நவ நவ யோஜநஸாஹஸ்ராணி ரமணகஂ ஹிரண்மயமுத்தராஃ குரவ இதி. நிஷதஹேமகூடஹிமஷைலா தக்ஷிணதோ த்விஸாஹஸ்ராயாமாஃ. ததந்தரேஷு த்ரீணி வர்ஷாணி நவ நவ யோஜநஸாஹஸ்ராணி ஹரிவர்ஷஂ கிஂபுருஷஂ பாரதமிதி. ஸுமேரோஃ ப்ராசீநா பத்ராஷ்வமால்யவத்ஸீமாநஃ ப்ரதீசீநாஃ கேதுமாலா கந்தமாதநஸீமாநஃ. மத்யே வர்ஷமிலாவரிதம். ததேதத்யோஜநஷதஸாஹஸ்ரஂ ஸுமேரோர்திஷிதிஷி ததர்தேந வ்யூடம்.

ஸ கல்வயஂ ஷதஸாஹஸ்ராயாமோ ஜம்பூத்வீபஸ்ததோ த்விகுணேந லவணோததிநா வலயாகரிதிநா வேஷ்டிதஃ. ததஷ்ச த்விகுணா த்விகுணாஃ ஷாககுஷக்ரௌஞ்சஷால்மகோமேதபுஷ்கரத்வீபாஃ, ஸமுத்ராஷ்ச ஸர்ஷபராஷிகல்பாஃ ஸவிசித்ரஷைலாவதஂஸா இக்ஷுரஸஸுராஸர்பிர்ததிமண்டக்ஷீரஸ்வாதூதகாஃ. ஸப்த ஸமுத்ரபரிவேஷ்டிதா வலயாகரிதயோ லோகாலோகபர்வதபரிவாராஃ பஞ்சாஷத்யோஜநகோடிபரிஸஂக்யாதாஃ. ததேதத்ஸர்வஂ ஸுப்ரதிஷ்டிதஸஂஸ்தாநமண்டமத்யே வ்யூடம். அண்டஂ ச ப்ரதாநஸ்யாணுரவயவோ யதாகாஷே கத்யோத இதி.

தத்ர பாதாலே ஜலதௌ பர்வதேஷ்வேதேஷு தேவநிகாயா அஸுரகந்தர்வகிந்நரகிஂபுருஷயக்ஷராக்ஷஸபூதப்ரேதபிஷாசாபஸ்மாரகாப்ஸரோப்ரஹ்மராக்ஷஸகூஷ்மாண்டவிநாயகாஃ ப்ரதிவஸந்தி. ஸர்வேஷு த்வீபேஷு புண்யாத்மநோ தேவமநுஷ்யாஃ.

ஸுமேருஸ்த்ரிதஷாநாமுத்யாநபூமிஃ தத்ர மிஷ்ரவநஂ நந்தநஂ சைத்ரரதஂ ஸுமாநஸமித்யுத்யாநாநி. ஸுதர்மா தேவஸபா. ஸுதர்ஷநஂ புரம். வைஜயந்தஃ ப்ராஸாதஃ. க்ரஹநக்ஷத்ரதாராகாஸ்து த்ருவே நிபத்தா வாயுவிக்ஷேபநியமேநோபலக்ஷிதப்ரசாராஃ ஸுமேரோருபர்யுபரி ஸஂநிவிஷ்டா திவி விபரிவர்தந்தே.

மாஹேந்த்ரநிவாஸிநஃ ஷட்தேவநிகாயாஃ — த்ரிதஷா அக்நிஷ்வாத்தா யாம்யாஸ்துஷிதா அபரிநிர்மிதவஷவர்திநஃ
பரிநிர்மிதவஷவர்திநஷ்சேதி. ஸர்வே ஸஂகல்பஸித்தா அணிமாத்யைஷ்வர்யோபபந்நாஃ கல்பாயுஷோ வரிந்தாரகாஃ காமபோகிந ஔபபாதிகதேஹா உத்தமாநுகூலாபிரப்ஸரோபிஃ கரிதபரிசாராஃ.

மஹதி லோகே ப்ராஜாபத்யே பஞ்சவிதோ தேவநிகாயஃ — குமுதா றபவஃ ப்ரதர்தநா அஞ்ஜநாபாஃ ப்ரசிதாபா இதி. ஏதே மஹாபூதவஷிநோ த்யாநஹாராஃ அல்பஸஹஸ்ராயுஷஃ. ப்ரதமே ப்ரஹ்மணோ ஜநலோகே சதுர்விதோ தேவநிகாயோ ப்ரஹ்மபுரோஹிதா ப்ரஹ்மகாயிகா ப்ரஹ்மமஹாகாயிகா அமரா இதி தே பூதேந்த்ரியவஷிநோ த்விகுணத்விகுணோத்தராயுஷஃ.

த்விதீயோ தபஸி லோகே த்ரிவிதோ தேவநிகாயஃ — ஆபாஸ்வரா மஹாபாஸ்வராஃ ஸத்யமஹாபாஸ்வராஃ இதி. தே பூதேந்த்ரியப்ரகரிதிவஷிநோ த்விகுணத்விகுணோத்தராயுஷஃ ஸர்வே த்யாநாஹாரா ஊர்த்வரேதஸ ஊர்த்வமப்ரதிஹதஜ்ஞாநா அதரபூமிஷ்வநாவரிதாஜ்ஞாநவிஷயாஃ. தரிதீயே ப்ரஹ்மணஃ ஸத்யலோகே சத்வாரோ தேவநிகாயா அகரிதபவநந்யாஸாஃ ஸ்வப்ரதிஷ்டா உபர்யுபரிஸ்திதாஃ ப்ரதாநவஷிநோ யாவத்ஸர்கீயுஷஃ.

தத்ராச்யுதாஃ ஸவிதர்கத்யாநஸுகாஃ, ஷுத்தநிவாஸாஃ ஸவிசாரத்யாநஸுகாஃ, ஸத்யாபா ஆநந்தமாத்ரத்யாநஸுகா, ஸஂஜ்ஞாஸஂஜ்ஞிநஷ்சாஸ்மிதாமாத்ரத்யாநஸுகாஃ. தேபி த்ரைலோக்யமத்யே ப்ரதிதிஷ்டந்தி. த ஏதே ஸப்த லோகாஃ ஸர்வ ஏவ ப்ரஹ்மலோகாஃ. விதேஹப்ரகரிதிலயாஸ்து மோக்ஷபதே வர்தந்த இதி ந லோகமத்யே ந்யஸ்தா இதி. ஏதத்யோகிநா ஸாக்ஷாத்கரணீயஂ ஸூர்ய த்வாரே ஸஂயம கரித்வா, ததோந்யத்ராபி ஏவஂ தாவதப்யஸேத்யாவதிதஂ ஸர்வஂ தரிஷ்டமிதி.

||3.26|| ஸூர்யே ப்ரகாஷமயே யஃ ஸஂயமஂ கரோதி தஸ்ய ஸப்தஸு பூர்புவஃ ஸ்வஃ ப்ரபரிதிஷு லோகேஷு யாநி புவநாநி தத்தத்ஸஂநிவேஷபாஞ்ஜி ஸ்தாநாநி தேஷு யதாவதஸ்ய ஜ்ஞாநமுத்பத்யதே. பூர்வஸ்மிந்ஸூத்ரே ஸாத்த்விகப்ரகாஷ ஆலம்பநதயோக்த இஹ து பௌதிக இதி விஷேஷஃ.

பௌதிகப்ரகாஷாலம்பநத்வாரேணைவ ஸித்த்யந்தரமாஹ —

——————-

சந்த்ரே தாராவ்யூஹஜ்ஞாநம்||3.27||

||3.27|| சந்த்ரே ஸஂயமஂ கரித்வா தாராணாஂ வ்யூஹஂ விஜாநீயாத்.

||3.27|| தாராணாஂ ஜ்யோதிஷாஂ யோ வ்யூஹோ விஷிஷ்டஃ ஸஂநிவேஷஸ்தஸ்மிஂஷ்சந்த்ரே கரிதஸஂயமஸ்ய ஜ்ஞாநமுத்பத்யதே. ஸூர்யப்ரகாஷேந ஹததேஜஸ்கத்வாத்தாராணாஂ ஸூர்யஸஂயமாத்தஜ்ஜ்ஞாநஂ ந ஷக்நோதி பவிதுமிதி பரிதுகுபாயோபிஹிதஃ.

ஸித்த்யந்தரமாஹ —

——————–

த்ருவே தத்கதிஜ்ஞாநம்||3.28||

||3.28|| ததோ த்ருவே ஸஂயமஂ கரித்வா தாராணாஂ கதிஂ விஜாநீயாத். ஊர்த்வவிமாநேஷு கரிதஸஂயமஸ்தாநி விஜாநீயாத்.

||3.28|| (த்ருவே நிஷ்சலே ஜ்யோதிஷாஂ ப்ரதாநே கரிதஸஂயமஸ்ய தாஸாஂ தாராணாஂ யா கதிஃ ப்ரத்யேகஂ நியதகாலா நியததேஷா ச தஸ்யா ஜ்ஞாநமுத்பத்யதே. இயஂ தாராயஂ க்ரஹ இயதா காலேநாமுஂ ராஷிமிதஂ நக்ஷத்ரஂ யாஸ்யதீதி ஸர்வஂ ஜாநாதி. இதஂ காலஜ்ஞாநமஸ்ய பலமித்யுக்தஂ பவதி.

பாஹ்யாஃ ஸித்தீஃ ப்ரதிபாத்யாந்தராஃ ஸித்தீஃ ப்ரதிபாதயிதுமுபக்ரமதே —

—————–

நாபிசக்ரே காயவ்யூஹஜ்ஞாநம்||3.29||

||3.29|| நாபிசக்ரே ஸஂயமஂ கரித்வா காயவ்யூஹஂ விஜாநீயாத். வாதபித்தஷ்லேஷ்மாணஸ்த்ரயோ தோஷாஃ. தாதவஃ ஸப்த த்வக்லோஹிதமாஂஸஸ்நாய்வஸ்திமஜ்ஜாஷுக்ராணி. பூர்வஂ பூர்வமேஷாஂ பாஹ்யமித்யேஷ விந்யாஸஃ.

||3.29|| ஷரீரமத்யவர்தி நாபிஸஂஜ்ஞகஂ யத்ஷோடஷாரஂ சக்ரஂ தஸ்மிந் கரிதஸஂயமஸ்ய யோகிநஃ காயகதோ யோஸௌ வ்யூஹோ விஷிஷ்டரஸமலதாதுநாட்யாதீநாமவஸ்தாநஂ தத்ர ஜ்ஞாநமுத்பத்யதே. இதமுக்தஂ பவதி — நாபிசக்ரஂ ஷரீரமத்யவர்தி ஸர்வதஃ ப்ரஸரிதாநாஂ நாட்யாதீநாஂ மூலபூதமதஸ்தத்ர கரிதாவதாநஸ்ய ஸமக்ரஸஂநிவேஷோ யதாவதாபாதி.

ஸித்த்யந்தரமாஹ —

———————

கண்டகூபே க்ஷுத்பிபாஸாநிவரித்திஃ||3.30||

||3.30|| ஜிஹ்வாயா அதஸ்தாத்தந்துஸ்தந்தோரதஸ்தாத்கண்டஸ்ததோதஸ்தாத்கூபஸ்தத்ர ஸஂயமாத்க்ஷுத்பிபாஸே ந பாதேதே.

||3.30|| கண்டே கலே கூபஃ கண்டகூபஃ, ஜிஹ்வாமூலே ஜிஹ்வாதந்தோரதஸ்தாத்கூப இவ கூபோ கர்தாகாரஃ ப்ரதேஷஃ ப்ராணோதேர்யத்ஸஂஸ்பர்ஷாத்க்ஷுத்பிபாஸாதயஃ ப்ராதுர்பவந்தி தஸ்மிந்கரிதஸஂயமஸ்ய யோகிநஃ க்ஷுத்பிபாஸாதயோ நிவர்தந்தே. கண்டிகாதஸ்தாத்ஸ்ரோதஸா தார்யமாணே தஸ்மிந்பாவிதே பவத்யேவஂவிதா ஸித்திஃ.

ஸித்த்யந்தரமாஹ —

—————–

கூர்மநாட்யாஂ ஸ்தைர்யம்||3.31||

||3.31|| கூபாதத உரஸிகூர்மாகாராநாட஀ீ, தஸ்யாஂ கரிதஸஂயமஃ ஸ்திரபதஂ லபதே. யதா ஸர்போ கோதா சேதி.

||3.31|| கண்டகூபஸ்யாதஸ்தாத்யா கூர்மாக்யா நாட஀ீ தஸ்யாஂ கரிதஸஂயமஸ்ய சேதஸஃ ஸ்தைர்யமுத்பத்யதே. தத்ஸ்தாநமநுப்ரவிஷ்டஸ்ய சஞ்சலதா ந பவதீத்யர்தஃ. யதி வா காயஸ்ய ஸ்தைர்யமுத்பத்யதே ந கேநசித்ஸ்பந்தயிதுஂ ஷக்யத இத்யர்தஃ.

ஸித்த்யந்தரமாஹ —

—————-

மூர்தஜ்யோதிஷி ஸித்ததர்ஷநம்||3.32||

||3.32|| ஷிரஃ கபாலேந்தஷ்சித்ரஂ ப்ரபாஸ்வரஂ ஜ்யோதிஸ்தத்ர ஸஂயமஂ கரித்வா ஸித்தாநாஂ த்யாவாபரிதிவ்யோரந்தராலசாரிணாஂ தர்ஷநம்.

||3.32|| ஷிரஃ கபாலே ப்ரஹ்மரஂத்ராக்யஂ சித்ரஂ ப்ரகாஷாதாரத்வாஜ்ஜ்யோதிஃ. யதா — கரிஹாப்யந்தரஸ்தஸ்ய மணேஃ ப்ரஸரந்தீ ப்ரபா குஞ்சிதாகாரேவ ஸர்வப்ரதேஷே ஸஂகடதே ததா ஹரிதயஸ்தஃ ஸாத்த்விகஃ ப்ரகாஷஃ ப்ரஸரிதஸ்தத்ர ஸஂபிண்டிதத்வஂ பஜதே. தத்ர கரிதஸஂயமஸ்ய யே த்யாவாபரிதிவ்யோரந்தராலவர்திநஃ ஸித்தா திவ்யாஃ புருஷாஸ்தேஷாமிதரப்ராணிபிரதரிஷ்யாநாஂ தஸ்ய தர்ஷநஂ பவதி. தாந்பஷ்யதி தைஷ்ச ஸ ஸஂபாஷத இத்யர்தஃ.

ஸர்வஜ்ஞத்வ உபாயமாஹ —

—————

ப்ராதிபாத்வா ஸர்வம்||3.33||

||3.33|| ப்ராதிபஂ நாம தாரகஂ தத்விவேகஜஸ்ய ஜ்ஞாநஸ்ய பூர்வரூபம். யதோதயே ப்ரபா பாஸ்கரஸ்ய. தேந வா ஸர்வமேவ ஜாநாதி யோகீ ப்ராதிபஸ்ய ஜ்ஞாநஸ்யோத்பத்தாவிதி.

||3.33|| நிமித்தாநபேக்ஷஂ மநோமாத்ரஜந்யமவிஸஂவாதகஂ த்ராகுத்பத்யமாநஂ ஜ்ஞாநஂ ப்ரதிபா. தஸ்யாஂ ஸஂயமே க்ரியமாணே ப்ராதிபஂ விவேகக்யாதேஃ பூர்வபாதி தாரகஂ ஜ்ஞாநமுதேதி. யதா — உதேஷ்யதி ஸவிதரி பூர்வஂ ப்ரபா ப்ராதுர்பவதி தத்வத்விவேகக்யாதேஃ பூர்வஂ தாரகஂ ஸர்வவிஷயஂ ஜ்ஞாநமுத்பத்யதே. தஸ்மிந்ஸதி ஸஂயமாந்தராநபேக்ஷஃ ஸர்வஂ ஜாநாதீத்யர்தஃ.

ஸித்த்யந்தரமாஹ —

———————–

ஹரிதயே சித்தஸஂவித்||3.34||

||3.34|| யதிதமஸ்மிந்ப்ரஹ்மபுரே தஹரஂ புண்டரீகஂ வேஷ்ம தத்ர விஜ்ஞாநஂ தஸ்மிஸஂயமாச்சித்தஸஂவித்.

||3.34|| ஹரிதயஂ ஷரீரஸ்ய ப்ரதேஷவிஷேஷஸ்தஸ்மிந்நதோமுகஸ்வல்பபுண்டரீகாப்யந்தரேந்தஃகரணஸத்த்வஸ்ய ஸ்தாநஂ தத்ர கரிதஸஂயமஸ்ய ஸ்வபரசித்தஜ்ஞாநமுத்பத்யதே. ஸ்வசித்தகதாஃ ஸர்வா வாஸநாஃ பரசித்தகதாஂஷ்ச ராகாதீஞ்ஜாநாதீத்யர்தஃ.

ஸித்த்யந்தரமாஹ —

———————

ஸத்த்வபுருஷயோரத்யந்தாஸஂகீர்ணயோஃ ப்ரத்யயாவிஷேஷோ போகஃ பரார்தாத்ஸ்வார்தஸஂயமாத்புருஷஜ்ஞாநம்||3.35||

||3.35|| புத்திஸத்த்வஂ ப்ரக்யாஷீலஂ ஸமாநஸத்த்வோபநிபந்தநே ரஜஸ்தமஸீ வஷீகரித்ய ஸத்த்வபுருஷாந்யதாப்ரத்யயேந பரிணதம். தஸ்மாச்ச ஸத்த்வாத்பரிணாமிநோத்யந்தவிதர்மா விஷுத்தோந்யஷ்சிதிமாத்ரரூபஃ புருஷஃ. தயோரத்யந்தாஸஂகீர்ணயோஃ ப்ரத்யயாவிஷேஷோ போகஃ புருஷஸ்ய தர்ஷிதவிஷயத்வாத். ஸ போகப்ரத்யயஃ ஸத்த்வஸ்ய பரார்தத்வாத்தரிஷ்யஃ.

யஸ்து தஸ்மாத்விஷிஷ்டஷ்சிதிமாத்ரரூபோந்யஃ பௌருஷேயஃ ப்ரத்யயஸ்தத்ர ஸஂயமாத்புருஷவிஷயா ப்ரஜ்ஞா ஜாயதே. ந ச புருஷப்ரத்யயேந புத்திஸத்த்வாத்மநா புருஷோ தரிஷ்யதே புருஷ ஏவ தஂ ப்ரத்யயஂ ஸ்வாத்மாவலம்பநஂ பஷ்யதி. ததா ஹ்யுக்தம் — “விஜ்ஞாதாரமரே கேந விஜாநீயாத்” பரி02.4.14 இதி.

||3.35|| ஸத்த்வஂ ப்ரகாஷஸுகாத்மகஃ ப்ராதாநிகஃ பரிணாமவிஷேஷஃ புருஷோ போக்தாதிஷ்டாதரிரூபஃ. தயோரத்யந்தாஸஂகீர்ணயோர்போக்யபோக்தரிரூபத்வாச்சேதநாசேதநத்வாச்ச பிந்நயோர்யஃ ப்ரத்யயஸ்யாவிஷேஷோ பேதேநாப்ரதிபாஸநஂ தஸ்மாத்ஸத்த்வஸ்யைவ கர்தரிதாப்ரத்யயேந வா ஸுகதுஃகஸஂவித்ஸ போகஃ. ஸத்த்வஸ்ய ஸ்வார்தநைரபேக்ஷ்யேண பரார்தஃ புருஷார்தநிமித்தஸ்தஸ்மாதந்யோ யஃ ஸ்வார்தஃ புருஷஸ்வரூபமாத்ராலம்பநஃ பரித்யக்தாஹஂகாரஸத்த்வே யா சிச்சாயாஸஂக்ராந்திஸ்தத்ர கரிதஸஂயமஸ்ய புருஷவிஷயஂ ஜ்ஞாநமுத்பத்யதே. தத்ர ததேவஂ ரூபஂ ஸ்வாலம்பநஂ ஜ்ஞாநஂ ஸத்த்வநிஷ்டஃ புருஷோ ஜாநாதி ந புநஃ புருஷோ ஜ்ஞாதா ஜ்ஞாநஸ்ய விஷயபாவமாபத்யதே, ஜ்ஞேயத்வாபத்தேர்ஜ்ஞாதரிஜ்ஞேயயோஷ்சாத்யந்தவிரோதாத்.

அஸ்யைவ ஸஂயமஸ்ய பலமாஹ —

———————–

ததஃ ப்ராதிபஷ்ராவணவேதநாதர்ஷாஸ்வாதவார்தா ஜாயந்தே||3.36||

||3.36|| ப்ராதிபாத்ஸூக்ஷ்மவ்யவஹிதவிப்ரகரிஷ்டாதீதாநாகதஜ்ஞாநம். ஷ்ராவணாத்திவ்யஷப்தஷ்ரவணம். வேதநாத்திவ்யஸ்பர்ஷாதிகமஃ.
ஆதர்ஷாத்திவ்யரூபஸஂவித். ஆஸ்வாதாத்திவ்யரஸஸஂவித். வார்தாதோ திவ்யகந்தவிஜ்ஞாநமித்யேதாநி நித்யஂ ஜாயந்தே.

||3.36|| ததஃ புருஷஸஂயமாதப்யஸ்யமாநாத்வ்யுத்திதஸ்யாபி ஜ்ஞாநாநி ஜாயந்தே. தத்ர ப்ராதிபஂ பூர்வோக்தஂ ஜ்ஞாநஂ, தஸ்யாவிர்பாவாத்ஸூக்ஷ்மாதிகமர்தஂ பஷ்யதி. ஷ்ராவணஂ ஷ்ரோத்ரேந்த்ரியஜஂ ஜ்ஞாநஂ தஸ்மாச்ச ப்ரகரிஷ்டாத்திவ்யஂ–திவி பவஂ–ஷப்தஂ ஜாநாதி. வேதநா ஸ்பர்ஷேந்த்ரியஜஂ ஜ்ஞாநஂ, வேத்யதேநயேதி கரித்வா தாந்த்ரிக்யா ஸஂஜ்ஞயா வ்யவஹ்ரியதே. தஸ்மாத்திவ்யஸ்யபர்ஷவிஷயஂ ஜ்ஞாநஂ ஸமுபஜாயதே. ஆதர்ஷஷ்சக்ஷுரிந்த்ரியஜஂ ஜ்ஞாநம். ஆ ஸமந்தாத்தரிஷ்யதேநுபூயதே ரூபமநேநேதி கரித்வா, தஸ்ய ப்ரகர்ஷாத்திவ்யஂ ரூபஜ்ஞாநமுத்பத்யதே. ஆஸ்வாதோ ரஸநேந்த்ரியஜஂ ஜ்ஞாநம். ஆஸ்வாத்யதேநேநேதி கரித்வா, தஸ்மிந்ப்ரகரிஷ்டே திவ்யே ரஸே ஸஂவிதுபஜாயதே. வார்தா கந்தஸஂவித். வரித்திஷப்தேந தாந்த்ரிக்யா பரிபாஷயா க்ராணேந்த்ரியமுச்யதே. வர்ததே கந்தவிஷய இஹி கரித்வா வரித்தேர்க்ராணேந்த்ரியயாஜாதா வார்தா கந்தஸஂவித். தஸ்யாஂ ப்ரகரிஷ்யமாணாயாஂ திவ்யகந்தோநுபூயதே.

ஏதேஷாஂ பலவிஷேஷாணாஂ விஷேஷவிபாகமாஹ —

—————–

தே ஸமாதாவுபஸர்கா வ்யுத்தாநே ஸித்தயஃ||3.37||

||3.37|| தே ப்ராதிபாதயஃ ஸமாஹிதசித்தஸ்யோத்பத்யமாநா உபஸர்காஸ்தத்தர்ஷநப்ரத்யநீகத்வாத். வ்யுத்திதசித்தஸ்யோத்பத்யமாநாஃ ஸித்தயஃ.

||3.37|| தே ப்ராக்ப்ரதிபாதிதாஃ பலவிஷேஷாஃ ஸமாதேஃ ப்ரகர்ஷஂ கச்சத உபஸர்கா உபத்ரவா விக்நகாரிணஃ. தத்ர ஹர்ஷவிஸ்மயாதிகரணேந ஸமாதிஃ ஷிதிலீ பவதி. வ்யுத்தாநே து புர்நவ்யவஹாரதஷாயாஂ விஷிஷ்டபலதாயகத்வாத்ஸித்தயோ பவந்தி.

ஸித்தந்தரமாஹ —

——————–

பந்தகாரணஷைதில்யாத்ப்ரசாரஸஂவேதநாச்ச சித்தஸ்ய பரஷரீராவேஷஃ||3.38||

||3.38|| லோலீபூதஸ்ய மநஸோப்ரதிஷ்டஸ்ய ஷரீரே கர்மாஷயவஷாத்பந்தஃ ப்ரதிஷ்டேத்யர்தஃ. தஸ்ய கர்மணோ பந்தகாரணஸ்ய ஷைதில்யஂ ஸமாதிபலாத்பவதி. ப்ரசாரஸஂவேதநஂ ச சித்தஸ்ய ஸமாதிஜமேவ. கர்மபந்தக்ஷயாத்ஸ்வசித்தஸ்ய ப்ரசாரஸஂவேதநாச்ச யோகீ சித்தஂ ஸ்வஷரீராந்நிஷ்கரிஷ்ய ஷரீராந்தரேஷு நிக்ஷிபதி. நிக்ஷிப்தஂ சித்தஂ சேந்த்ரியாண்யநு பதந்தி. யதா மதுகரராஜாநஂ மக்ஷிகா உத்பதந்தமநூத்பதந்தி நிவிஷமாநமநு நிவிஷந்தே ததேந்த்ரியாணி பரஷரீராவேஷே சித்தமநு விதியந்த இதி.

||3.38|| வ்யாபகத்வாதாத்மசித்தயோர்நியதகர்மவஷாதேவ ஷரீராந்தர்கதயோபோக்தரிபோக்யபாவேந யத்ஸஂவேதநமுபஜாயதே ஸ ஏவ ஷரீரே பந்த இத்யுச்யதே. தத்யதா ஸமாதிவஷாத்பந்தகாரணஂ தர்மாதர்மாக்யஂ ஷிதிலஂ பவதி தாநவமாபத்யதே. சித்தஸ்ய ச
யோஸௌ ப்ரசாரோ ஹரிதயப்ரதேஷாதிந்த்ரியத்வாரேண விஷயாபிமுக்யேந ப்ரஸரஸ்தஸ்ய ஸஂவேதநஂ ஜ்ஞாநமியஂ சித்தவஹா நாட஀ீ, அநயா சித்தஂ வஹதி, இயஂ ச ரஸப்ராணாதி வஹாப்யோ நாடீப்யோ விலக்ஷணேதி, ஸ்வபரஷரீரயோர்யதா ஸஂசாரஂ ஜாநாதி ததா பரகீயஂ ஷரீரஂ மரிதஂ ஜீவச்சரீரஂ வா சித்தஸஂசாரத்வாரேண ப்ரவிஷதி. சித்தஂ பரஷரீரே ப்ரவிஷதிந்த்ரியாண்யபி அநுவர்தந்தே மதுகரராஜமிவ மதுமக்ஷிகாஃ. “அத பரஷரீரப்ரவிஷ்டோ யோகீ ஸ்வஷரீரவத்தேந வ்யவஹரதி. யதோ வ்யாபகயோஷ்சித்தபுருஷயோர்போகஸஂகோசே காரணஂ கர்ம தச்சேத்ஸமாதிநா க்ஷிப்தஂ ததா ஸ்வாதந்த்ர்யாத்ஸர்வத்ரைவ போகநிஷ்பத்திஃ”.

ஸித்த்யந்தரமாஹ —

—————–

உதாநஜயாஜ்ஜலபங்ககண்டகாதிஷ்வஸங்க உத்க்ராந்திஷ்ச||3.39||

||3.39|| ஸமஸ்தேந்த்ரியவரித்திஃ ப்ராணாதிலக்ஷணா ஜீவநஂ, தஸ்ய க்ரியா பஞ்சதயீ ப்ராணோ முகநாஸிகாகதிராஹரிதயவரித்திஃ. ஸமஂ நயநாத்ஸமாநஷ்சாநாபிவரித்திஃ. அபநயநாதபாந ஆபாததலவரித்திஃ. உந்நயநாதுதாந ஆஷிரோவரித்திஃ. வ்யாபீ வ்யாந இதி. ஏஷாஂ ப்ரதாநஂ ப்ராணஃ. உதாநஜயாஜ்ஜலபங்ககண்டகாதிஷ்வஸங்க உத்க்ராந்திஷ்ச ப்ரயாணகாலே பவதி. தாஂ வஷித்வேந ப்ரதிபத்யதே.

||3.39|| ஸமஸ்தாநாமிந்த்ரியாணாஂ துஷஜ்வாலாவத்யா யுகபதுத்திதா வரித்திஃ ஸா ஜீவந ஷப்தவாச்யா. தஸ்யாஃ க்ரியாபேதாத்ப்ராணாபாநாதிஸஂஜ்ஞாபிர்வ்யபதேஷஃ தத்ர. ஹரிதயாந்முகநாஸிகாத்வாரேண வாயோஃ ப்ரணயநாத்ப்ராண இத்யுச்யதே. நாபிதேஷாத்பாதாங்குஷ்டபர்யந்தமபநயநாதபாநஃ. நாபிதேஷஂ பரிவேஷ்ட்ய ஸமந்தாந்நயநாத்ஸமாநஃ. கரிகாடிகாதேஷாதா ஷிரோவரித்தேருந்நயநாதுதாநஃ. வ்யாப்ய நயநாத்ஸர்வஷரீரவ்யாபீ வ்யாநஃ. தத்ரோதாநஸ்ய ஸஂயமத்வாரேண ஜயாதிதரேஷாஂ வாயூநாஂ நிரோதாதூர்த்வகதித்வேந ஜலே மஹாநத்யாதௌ மஹதி வா கர்தமே தீக்ஷ்ணேஷு கண்டகேஷு வா ந ஸஜதேதிலகுத்வாத். தூலபிண்டவஜ்ஜலாதௌ மஜ்ஜிதோப்யுத்கச்சதீத்யர்தஃ.

ஸித்த்யந்தரமாஹ —

——————

ஸமாநஜயாஜ்ஜவலநம்||3.40||

||3.40|| ஜிதஸமாநஸ்தேஜஸ உபத்மாநஂ கரித்வா ஜ்வலயதி||

||3.40|| அக்நிமாவேஷ்ட்ய வ்யவஸ்திதஸ்ய ஸமாநாக்யஸ்ய வாயோர்ஜயாத்ஸஂயமேந வஷீகாராந்நிராவரணஸ்யாக்நேருத்பூதத்வாத்தேஜஸா ப்ரஜ்வலந்நிவ யோகீ ப்ரதிபாதி.

ஸித்த்யந்தரமாஹ —

——————–

ஷ்ரோத்ராகாஷயோஃ ஸஂபந்தஸஂயமாத்திவ்யஂ ஷ்ரோத்ரம்||3.41||

||3.41|| ஸர்வஷ்ரோத்ராணாமாகாஷஂ ப்ரதிஷ்டா ஸர்வஷப்தாநாஂ ச. யதோக்தம் — துல்யதேஷஷ்ரவணாநாமேகதேஷஷ்ருதித்வஂ ஸர்வேஷாஂ பவதீதி. தச்சைததாகாஷஸ்ய லிங்கம்.

அநாவரணஂ சோக்தம். ததாமூர்தஸ்யாப்யந்யத்ராநாவரணதர்ஷநாத்விபூத்வமபி ப்ரக்யாதமாகாஷஸ்ய. ஷப்தக்ரஹணநிமித்தஂ ஷ்ரோத்ரம். பதிராபதிரயோரேகஃ ஷப்தஂ கரிஹ்ணாத்யபரோ ந கரிஹ்ணாதீதி. தஸ்மாச்ச்ரோத்ரமேவ ஷப்த விஷயம். ஷ்ரோத்ராகாஷயோஃ ஸஂபந்தே கரிதஸஂயமஸ்ய யோகிநோ திவ்யஂ ஷ்ரோத்ரஂ ப்ரவர்ததே.

||3.41|| ஷ்ரோத்ரஂ ஷப்தக்ராஹகமாஹஂகாரிகமிந்த்ரியம். ஆகாஷஂ வ்யோம ஷப்ததந்மாத்ரகார்யம். தயோஃ ஸஂபந்தோ தேஷதேஷிபாவலக்ஷணஸ்தஸ்மிந்கரிதஸஂயமஸ்ய யோகிநோ திவ்யஂ ஷ்ரோத்ரஂ ப்ரவர்ததே, யுகபத்ஸூக்ஷ்மவ்யவஹிதவிப்ரகரிஷ்டஷப்தக்ரஹணஸமர்தஂ பவதீத்யர்தஃ.

ஸித்த்யந்தரமாஹ —

——————-

காயாகாஷயோஃ ஸஂபந்தஸஂயமால்லகுதூலஸமாபத்தேஷ்சாகாஷகமநம்||3.42||

||3.42|| யத்ர காயஸ்தத்ராகாஷஂ தஸ்யாவகாஷதாநாத்காயஸ்ய தேந ஸம்பந்தஃ ப்ராப்திஸ்தத்ர கரிதஸஂயமோ ஜித்வா தத்ஸஂபந்தஂ லகுஷு வா தூலாதிஷ்வா பரமாணுப்யஃ ஸமாபத்திஂ லப்த்வா ஜிதஸஂபந்தோ லகுர்பவதி. லகுத்வாச்ச ஜலே பாதாப்யாஂ விஹரதி. ததஸ்தூர்ணநாபிதந்துமாத்ரே விஹரித்ய ரஷ்மிஷு விஹரதி. ததோ யதேஷ்டமாகாஷகதிரஸ்ய பவதீதி.

||3.42|| காயஃ பாஞ்சபௌதிகஂ ஷரீரஂ தஸ்யாகாஷேநாவகாஷதாயகேந யஃ ஸஂபந்தஸ்தத்ர ஸஂயமஂ விதாய லகுநி தூலாதௌ ஸமாபத்திஂ தந்மயீபாவலக்ஷணாஂ ச விதாய ப்ராப்தாதிலகுபாவோ யோகீ ப்ரதமஂ யதாருசி ஜலே ஸஂசரந்க்ரமேணோர்ணநாபதந்துஜாலேந ஸஂசரமாண ஆதித்யரஷ்மிபிஷ்ச விஹரந்யதேஷ்டமாகாஷேந கச்சதி.

ஸித்த்யந்தரமாஹ —

——————

பஹிரகல்பிதா வரித்திர்மஹாவிதேஹா ததஃ ப்ரகாஷாவரணக்ஷயஃ||3.43||

||3.43|| ஷரீராத்பஹிர்மநஸோ வரித்திலாபோ விதேஹா நாம தாரணா. ஸா யதி ஷரீரப்ரதிஷ்டஸ்ய மநஸோ பஹிர்வரித்திமாத்ரேண பவதி ஸா கல்பிதேத்யுச்யதே. யா து ஷரீர நிரபேக்ஷா பஹிர்பூதஸ்யைவ மநஸோ பஹிர்வரித்திஃ ஸா கல்வகல்பிதா. தத்ர கல்பிதயா ஸாதயந்த்யகல்பிதாஂ மஹாவிதேஹாமிதி.

யயா பரஷரீராண்யாவிஷந்தி யோகிநஃ. ததஷ்ச தாரணாதஃ ப்ரகாஷாத்மநோ புத்திஸத்த்வஸ்ய யதாவரணஂ க்லேஷகர்மவிபாகத்ரயஂ ரஜஸ்தமோமூலஂ தஸ்ய ச க்ஷயோ பவதி.

||3.43|| ஷரீராத்வஹிர்யா மநஸஃ ஷரீரநைரபேக்ஷ்யேண வரித்திஃ ஸா மஹாவிதேஹா நாம விகதஷரீராஹஂகாரதார்ட்யத்வாரேணோச்யதே. ததஸ்தஸ்யாஂ கரிதாத்ஸஂயமாத்ப்ரகாஷாவரணக்ஷயஃ ஸாத்த்விகஸ்ய சித்தஸ்ய யஃ ப்ரகாஷஸ்தஸ்ய யதாவரணஂ க்லேஷகர்மாதி தஸ்ய க்ஷயஃ ப்ரவிலயோ பவதி. அயமர்தஃ — ஷரீராஹஂகாரே ஸதி யா மநஸோ பஹிர்வரித்திஃஸாகல்பிதேத்யுச்யதே. யதா புநஃ ஷரீராஹஂகாரபாவஂ பரித்யஜ்ய ஸ்வாதந்த்ர்யேண மநஸோ வரித்திஃ ஸாகல்பிதா, தஸ்யாஂ ஸஂயமாத்யோகிநஃ ஸர்வே சித்தமலாஃ க்ஷீயந்தே.

ததேவஂ பூர்வாந்தவிஷயாஃ பராந்தவிஷயா மத்யபவாஷ்ச ஸித்தீஃ ப்ரதிபாத்யநந்தரஂ புவநஜ்ஞாநாதிரூபா பாஹ்யாஃ காயவ்யூஹாதிரூபா அப்யந்தரா பரிகர்மநிஷ்பந்நபூதாஷ்ச மைத்ர்யாதிஷு பலாநீத்யேவமாத்யாஃ ஸமாத்யுபயோகிநீஷ்சாந்தஃகரணபஹிஃ கரணலக்ஷணேந்த்ரியபவாஃ ப்ராணாதிவாயுபவாஷ்ச ஸித்தீஷ்சித்ததார்ட்யாத்ஸமாதௌ ஸமாஷ்வாஸோத்பத்தயே ப்ரதிபாத்யேதாநீஂ ஸ்வதர்ஷநோபயோகிஸபீஜநிர்பீஜஸமாதிஸித்தயே விவிதோ பாயப்ரதர்ஷநாயாஹ —

—————–

ஸ்தூலஸ்வரூபஸூக்ஷ்மாந்வயார்தவத்த்வஸஂயமாத்பூதஜயஃ||3.44||

||3.44|| தத்ர பார்திவாத்யாஃ ஷப்தாதயோ விஷேஷாஃ ஸஹாகாராதிபிர்தர்மைஃ ஸ்தூலஷப்தேந பரிபாஷிதாஃ. ஏதத்பூதாநாஂ ப்ரதமஂ ரூபம். த்விதீயஂ ரூபஂ ஸ்வஸாமாந்யஂ மூர்திர்பூமிஃ ஸ்நேஹோ ஜலஂ வஹ்நிருஷ்ணதா வாயுஃ ப்ரணாமீ ஸர்வதோகதிராகாஷ இத்யேதத்ஸ்வரூபஷப்தேநோச்யதே.

அஸ்ய ஸாமாந்யஸ்ய ஷப்தாதயோ விஷேஷாஃ. ததா சோக்தம் — ஏகஜாதிஸமந்விதாநாமேஷாஂ தர்மமாத்ரவ்யாவரித்திரிதி.

ஸாமாந்யவிஷேஷஸமுதாயோத்ர த்ரவ்யம். த்விஷ்டோ ஹி ஸமூஹஃ ப்ரத்யஸ்தமிதபேதாவயவாநுகதஃ ஷரீரஂ வரிக்ஷோ யூதஂ வநமிதி.

ஷப்தேநோபாத்தபேதாவயவாநுகதஃ ஸமூஹ உபயே தேவமநுஷ்யாஃ. ஸமூஹஸ்ய தேவா ஏகோ பாகோ மநுஷ்யா த்விதீயோ பாகஸ்தாப்யாமேவாபிதீயதே ஸமூஹஃ.

ஸ ச பேதாபேதவிவக்ஷிதஃ. ஆம்ராணாஂ வநஂ ப்ராஹ்மணாநாஂ ஸஂக ஆம்ரவணஂ ப்ராஹ்மணஸஂக இதி.

ஸ புநர்த்விவிதோ யுதஸித்தாவயவோயுதஸித்தாவயவஷ்ச. யுதஸித்தாவயவஃ ஸமூஹோ வநஂ ஸகஂ இதி. அயுதஸித்தாவயவஃ ஸஂகாதஃ ஷரீரஂ வரிக்ஷஃ பரமாணுரிதி. அயுதஸித்தாவயவபேதாநுகதஃ ஸமூஹோ த்ரவ்யமிதி பதஞ்ஜலிஃ. ஏதத்ஸ்வரூபமித்யுக்தம்.

அத கிமேஷாஂ ஸூக்ஷ்மரூபஂ, தந்மாத்ரஂ பூதகாரணஂ, தஸ்யைகோவயவஃ பரமாணுஃ ஸாமாந்யவிஷேஷாத்மாயுதஸித்தாவயவபேதாநுகதஃ ஸமுதாய இத்யேவஂ ஸர்வதந்மாத்ராண்யேதத்தரிதீயம். அத பூதாநாஂ சதுர்தஂ ரூபஂ க்யாதிக்ரியாஸ்திதிஷீலா குணாஃ கார்யஸ்வபாவாநுபாதிநோந்வயஷப்தேநோக்தாஃ. அதைஷாஂ பஞ்சமஂ ரூபமர்தவத்த்வஂ, போகாபவர்கார்ததா குணேஷ்வேவாந்வயிநீ, குணாஸ்தந்மாத்ரபூதபௌதிகேஷ்விதி ஸர்வமர்தவத். தேஷ்விதாநீஂ பூதேஷு பஞ்சஷு பஞ்சரூபேஷு ஸஂயமாத்தஸ்ய தஸ்ய ரூபஸ்ய ஸ்வரூபதர்ஷநஂ ஜயஷ்ச ப்ராதுர்பவதி. தத்ர பஞ்ச பூதஸ்வரூபாணி ஜித்வா பூதஜயீ பவதி. தஜ்ஜயாத்வத்ஸாநுஸாரிண்ய இவ காவோஸ்ய ஸஂகல்பாநுவிதாயிந்யோ பூதப்ரகரிதயோ பவந்தி.

||3.44|| பஞ்சாநாஂ பரிதிவ்யாதீநாஂ பூதாநாஂ யே பஞ்சாவஸ்தாவிஷேஷரூபா தர்மாஃ ஸ்தூலத்வாதயஸ்தத்ர கரிதஸஂயமஸ்ய பூதஜயோ பவதி. பூதாநி அஸ்ய வஷ்யாநி பவந்தீத்யர்தஃ. ததாஹி — பூதாநாஂ பரிதரிஷ்யமாநஂ விஷிஷ்டாகாரவத்ஸ்தூலரூபஂ.

ஸ்வரூபஂ சைஷாஂ யதாக்ரமஂ கார்யஂ கந்தஸ்நேஹோஷ்ணதாப்ரேரணாவகாஷதாநலக்ஷணஂ.

ஸூக்ஷ்மஂ ச யதாக்ரமஂ பூதாநாஂ காரணத்வேந வ்யவஸ்திதாநி கந்தாதிதந்மாத்ராணி.

அந்வயிநோ குணாஃ ப்ரகாஷப்ரவரித்திஸ்திதிரூபதயா ஸர்வத்ரைவாந்வயித்வேந ஸமுபலப்யந்தே.

அர்தவத்த்வஂ தேஷ்வேவ குணேஷு போகாபவர்கஸஂபாதநாக்யா ஷக்திஃ. ததேவஂ பூதேஷு பஞ்சஸூக்ததர்மலக்ஷணாவஸ்தாபிந்நேஷு ப்ரத்யவஸ்தஂ ஸஂயமஂ குர்வந்யோகீ பூதஜயீ பவதி. தத்யதா — ப்ரதமஂ ஸ்தூல ரூபே ஸஂயமஂ விதாய ததநு ஸ்வரூபே இத்யேவஂ க்ரமேண தஸ்ய கரிதஸஂயமஸ்ய ஸஂகல்பாநுவிதாயிந்யோ வத்ஸாநுஸாரிண்ய இவ காவோ பூதப்ரகரிதயோ பவந்தி.

தஸ்யைவ பூதஜயஸ்ய பலமாஹ —

——————-

ததோணிமாதிப்ராதுர்பாவஃ காயஸஂபத்தத்தர்மாநபிகாதஷ்ச||3.45||

||3.45|| 1 — தத்ராணிமா பவத்யணுஃ. 2 — லகிமா லகுர்பவதி. 3 — மஹிமா மஹாந்பவதி. 4 — ப்ராப்திரங்குல்யக்ரேணாபி ஸ்பரிஷதி சந்த்ரமஸம். 5 — ப்ராகாம்யமிச்சாநபிகாதஃ. பூமாவுந்மஜ்ஜதி நிமஜ்ஜதி யதோதகே. 6 — வஷித்வஂ பூதபௌதிகேஷு வஷீ பவத்யவஷ்யஷ்சாந்யேஷாம். 7 — ஈஷிதரித்வஂ தேஷாஂ ப்ரபவாவ்யயவ்யூஹாநாமீஷ்டே|| 8 — யத்ர காமாவஸாயித்வஂ ஸத்யஸஂகல்பதா யதா ஸஂகல்பஸ்ததா பூதப்ரகரிதீநாமவஸ்தாநம். ந ச ஷக்தோபி பதார்தவிபர்யாஸஂ கரோதி. கஸ்மாத். அந்யஸ்ய யத்ர காமாவஸாயிநஃ பூர்வஸித்தஸ்ய ததா பூதேஷு ஸஂகல்பாதிதி. ஏதாந்யஷ்டாவைஷ்வர்யாணி.

காயஸஂபத்வக்ஷ்யமாணா. தத்தர்மாநபிகாதஷ்ச பரித்வீ மூர்த்யா ந நிருணாத்திஃ யோகிநஃ ஷரீராதிக்ரியாஂ, ஷிலாமப்யநுவிஷதீதி. நாபஃ ஸ்நிக்தாஃ க்லேதயந்தி. நாக்நிருஷ்ணோ தஹதி. ந வாயு ப்ரணாமீ வஹதி. அநாவரணாத்மகேப்யாகாஷே பவத்யாவரிதகாயஃ ஸித்தாநாமப்யதரிஷ்யோ பவதி.

||3.45|| 1 — அணிமா பரமாணுரூபதாபத்திஃ. 2 — மஹிமா மஹத்த்வம். 3 — லகிமா தூலபிண்டவல்லகுத்வப்ராப்திஃ. 4 — கரிமா குருத்வம். 5 — ப்ராப்திரங்குல்யக்ரேண சந்த்ராதிஸ்பர்ஷநஷக்திஃ. 6 — ப்ராகாம்யமிச்சாநபிகாதஃ. 7 — ஷரீராந்தஃ கரணேஷ்வரத்வமீஷித்வம். 8 — ஸர்வத்ர ப்ரபவிஷ்ணுதா வஷித்வஂ, ஸர்வாண்யேவ பூதாநி அநுகாமித்வாத்ததுக்தஂ நாதிக்ராமந்தி. 9 — யத்ரகாமாவஸாயோ யஸ்மிந்விஷயேஸ்ய காம இச்சா பவதி யஸ்மிந்விஷயே யோகிநோ வ்யவஸாயோ பவதி தஂ விஷயஂ ஸ்வீகாரத்வாரேணாபிலாஷஸமாப்திபர்யந்தஂ நயந்தீத்யர்தஃ. த ஏதேணிமாத்யாஃ ஸமாத்யுபயோகிநோ பூதஜயாத்யோகிநஃ ப்ராதுர்பவந்தி. யதா பரமாணுத்வஂ ப்ராப்தோ வஜ்ராதீநாமப்யந்தஃ ப்ரவிஷதி. ஏவஂ ஸர்வத்ர யோஜ்யம். த ஏதேணிமாதயோஷ்டௌ குணா மஹாஸித்த்யய உச்யந்தே. காயஸஂபத்வக்ஷ்யமாணா தாஂ ப்ராப்நோதி தத்தர்மாநபிகாதஷ்ச தஸ்ய காயஸ்ய யே தர்மா ரூபாதயஸ்தேஷாமநபிகாதோ நாஷோ ந குதஷ்சித்பவதி நாஸ்ய ரூபமக்நிர்தஹதி ந வாயுஃ ஷோஷயதீத்யாதி யோஜ்யம்.

காயஸஂபதமாஹ —

———————-

ரூபலாவண்யபலவஜ்ரஸஂஹநநத்வாநி காயஸஂபத்||3.46||

||3.46|| தர்ஷநீயஃ காந்திமாநதிஷயபலோ வஜ்ரஸஂஹநநஷ்சேதி.

||3.46|| ரூபலாவண்யபலாநி ப்ரஸித்தாநி. வஜ்ரஸஂஹநநத்வஂ வஜ்ரவத்கடிநா ஸஂஹதிரஸ்ய ஷரீரே பவதீத்யர்தஃ. இதி காயஸ்யாவிர்பூதகுணஸஂபத்.

ஏவஂ பூதஜயமபிதாய ப்ராப்திபூமிகாவிஷேஷ இந்த்ரியஜயமாஹ —

————————

க்ரஹணஸ்வரூபாஸ்மிதாந்வயார்தவத்த்வஸஂயமாதிந்த்ரியஜயஃ||3.47||

||3.47|| ஸாமாந்யவிஷேஷாத்மா ஷப்தாதிர்க்ராஹ்யஃ. தேஷ்விந்த்ரியாணாஂ வரித்திர்க்ரஹணம். ந ச தத்ஸாமாந்யமாத்ரக்ரஹணாகாரஂ கதமநாலோசிதஃ ஸ விஷய விஷேஷ இந்த்ரியேண மநஸாநுவ்யவஸீயேதேதி. ஸ்வரூபஂ புநஃ ப்ரகாஷாத்மநோ புத்திஸத்த்வஸ்ய ஸாமாந்யவிஷேஷயோரயுதஸித்தாவயவபேதாநுகதஃ ஸமூஹோ த்ரவ்யமிந்த்ரியம். தேஷாஂ தரிதீயஂ ரூபமஸ்மிதாலக்ஷணோஹஂகாரஃ. தஸ்ய ஸாமாந்யஸ்யேந்த்ரியாணி விஷேஷாஃ. சதுர்தஂ ரூபஂ வ்யவஸாயாத்மகாஃ ப்ரகாஷக்ரியாஸ்திதிஷீலா குணா யேஷாமிந்த்ரியாணி ஸாஹஂகாராணி பரிணாமஃ. பஞ்சமஂ ரூபஂ குணேஷு யதநுகதஂ புருஷார்தவத்த்வமிதி. பஞ்சஸ்வேதேஷ்விந்த்ரியரூபேஷு யதாக்ரமஂ ஸஂயமஸ்தத்ர தத்ர ஜயஂ கரித்வா பஞ்சரூபஜயாதிந்த்ரியஜயஃ ப்ராதுர்பவதி யோகிநஃ.

||3.47|| க்ரஹணமிந்த்ரியாணாஂ விஷயாபிமுகீ வரித்திஃ. ஸ்வரூபஂ ஸாமாந்யேநப்ரகாஷகத்வம். அஸ்மிதாஹஂகாராநுகமஃ. அந்வயார்தவத்த்வே பூர்வவத். ஏதேஷாமிந்த்ரியாணாமவஸ்தாபஞ்சகே பூர்வவத்ஸஂயமஂ கரித்வேந்த்ரியஜயீ பவதி.

தஸ்ய பலமாஹ —

———————–

ததோ மநோஜவித்வஂ விகரண பாவஃ ப்ரதாநஜயஷ்ச||3.48||

||3.48|| காயஸ்யாநுத்தமோ கதிலாபோ மநோஜவித்வம். விதேஹாநாமிந்த்ரியாணாமபிப்ரேததேஷகாலவிஷயாபேக்ஷோ வரித்திலாபோ விகரணபாவஃ. ஸர்வப்ரகரிதிவிகாரவஷித்வஂ ப்ரதாநஜய இத்யேதாஸ்திஸ்ரஃ ஸித்தயோ மதுப்ரதீகா உச்யந்தே. ஏதாஷ்ச கரணபஞ்சரூபஜயாததிகம்யந்தே.

||3.48|| ஷரீரஸ்ய மநோவதநுத்தகதிலாபோ மநோஜவித்வம். காயாநிரபேக்ஷாணாமிந்ித்ராயாணாஂ வரித்திலாபோ விகரபாவஃ. ஸர்வவஷித்வஂ ப்ரதாநஜயஃ. ஏதாஃ ஸித்தயோ ஜிதேந்த்ரியஸ்ய ப்ராதுர்பவந்தி தாஷ்சாஸ்மிஞ்ஷாஸ்த்ரே மதுப்ரதீகா இத்யுச்யந்தே. யதா மதுந ஏகதேஷோபி ஸ்வதத ஏவஂ ப்ரத்யேகமேதாஃ ஸித்தயஃ ஸ்வதந்த இதி மதுப்ரதீகாஃ.

இந்த்ரியஜயமபிதாயாந்தஃகரணஜயமாஹ —

——————

ஸத்த்வபுருஷாந்யதாக்யாதிமாத்ரஸ்ய ஸர்வபாவாதிஷ்டாதரித்வஂ ஸர்வஜ்ஞாதரித்வஂ ச||3.49||

||3.49|| நிர்தூதரஜஸ்தமோமலஸ்ய புத்திஸத்த்வஸ்ய பரே வைஷாரத்யே பரஸ்யாஂ வஷீகாரஸஂஜ்ஞாயாஂ வர்தமாநஸ்ய ஸத்த்வபுருஷாந்யதாக்யாதிமாத்ரரூபப்ரதிஷ்டஸ்ய ஸர்வபாவாதிஷ்டாதரித்வம். ஸர்வாத்மாநோ குணா வ்யவஸாயவ்யவஸேயாத்மகாஃ ஸ்வாமிநஂ க்ஷேத்ரஜ்ஞஂ ப்ரத்யஷேஷதரிஷ்யாத்மத்வேநோபஸ்திதா இத்யர்தஃ. ஸர்வஜ்ஞாதரித்வஂ ஸர்வாத்மநாஂ குணாநாஂ ஷாந்தோதிதாவ்யபதேஷ்யதர்மத்வேந வ்யவஸ்திதாநாமக்ரமோபாரூடஂ விவேகஜஂ ஜ்ஞாநமித்யர்தஃ. இத்யேஷா விஷோகா நாம ஸித்திர்யாஂ ப்ராப்ய யோகீ ஸர்வஜ்ஞஃ க்ஷீணக்லேஷபந்தநோ வஷீ விஹரதி.

||3.49|| தஸ்மிந்ஷுத்தேஃ ஸாத்த்விகே பரிணாமே கரிதஸஂயமஸ்ய யா ஸத்த்வபுருஷயோருத்பத்யதே விவேகக்யாதிர்குணாநாஂ கர்தரித்வாபிமாநஷிதிலீபாவரூபா தந்மாஹாத்ம்யாத்தத்ரைவ ஸ்திதஸ்ய யோகிநஃ ஸர்வபாவாதிஷ்டாதரித்வஂ ஸர்வஜ்ஞாதரித்வஂ ச ஸமாதேர்பவதி. ஸர்வேஷாஂ குணபரிணாமாநாஂ பாவாநாஂ ஸ்வாமிவதாக்ரமணஂ ஸர்வபாவாதிஷ்டாதரித்வஂ, தேஷாமேவ ச
ஷாந்தோதிதாவ்யபதேஷ்யதர்மித்வேநாவஸ்திதாநாஂ யதாவத்விவேகஜ்ஞாநஂ ஸர்வஜ்ஞாதரித்வம். ஏஷாஂ சாஸ்மிஞ்ஷாஸ்த்ரே பரஸ்யாஂ வஷீகாரஸஂஜ்ஞாயோ ப்ராப்தாயாஂ விஷோகா நாம ஸித்திரித்யுச்யதே.

க்ரமேண பூமிகாந்தரமாஹ —

————–

தத்வைராக்யாதபி தோஷபீஜக்ஷயே கைவல்யம்||3.50||

||3.50|| யதாஸ்யைவஂ பவதி க்லேஷகர்மக்ஷயே ஸத்த்வஸ்யாயஂ விவேகப்ரத்யயோ தர்மஃ ஸத்த்வஂ ச ஹேயபக்ஷே ந்யஸ்தஂ புருஷஷ்சாபரிணாமீ ஷுத்தோந்யஃ ஸத்வாதிதி. ஏவமஸ்ய ததோ விரஜ்யமாநஸ்ய யாநி க்லேஷபீஜநி தக்தஷாலிபீஜகல்பாந்யப்ரஸவஸமர்தாநி தாநி ஸஹ மநஸா ப்ரத்யஸ்தஂ கச்சந்தி. தேஷு ப்ரலீநேஷு புருஷஃ புநரிதஂ தாபத்ரயஂ
ந புங்க்தே. ததேதேஷாஂ குணாநாஂ மநஸி கர்மக்லேஷவிபாகஸ்வரூபேணாபிவ்யக்தாநாஂ சரிதார்தாநாம் ப்ரதிப்ரஸவே புருஷஸ்யாத்யந்திகோ குணவியோகஃ கைவல்யம், ததா ஸ்வரூபப்ரதிஷ்டா சிதிஷக்திரேவ புருஷ இதி.

||3.50|| ஏதஸ்யாமபி விஷோகாயாஂ ஸித்தௌ யதா வைராக்யமுத்பத்யதே யோகிநஸ்ததா தஸ்மாத்தோஷாணாஂ ராகாதீநாஂ யத்பீஜமவித்யாதயஸ்தஸ்ய க்ஷயே நிர்மூலநே கைவல்யமாத்யந்திகீ துஃகநிவரித்திஃ புருஷஸ்ய குணாநாமதிகாரபரிஸமாப்தௌ ஸ்வரூபப்ரதிஷ்டத்வம்.

அஸ்மிந்நேவ ஸமாதௌ ஸ்தித்யுபாயமாஹ —

—————

ஸ்தாந்யுபநிமந்த்ரணே ஸங்கஸ்மயாகரணஂ புநரநிஷ்டப்ரஸங்காத்||3.51||

||3.51|| சத்வாரஃ கல்வமீ யோகிநஃ ப்ரதமகல்பிகோ மதுபூமிகஃ ப்ரஜ்ஞாஜ்யோதிரதிக்ராந்தபாவநீயஷ்சேதி. தத்ராப்யாஸீ ப்ரவரித்தமாத்ரஜ்யோதிஃ ப்ரதமஃ. றதஂபரப்ரஜ்ஞோ த்விதீயஃ. பூதேந்த்ரியஜயீ தரிதீய ஸர்வேஷு பாவிதேஷு பாவநீயேஷு கரிதரக்ஷாபந்தஃ கர்தவ்யஸாதநாதிமாந். சதுர்தோ யஸ்த்வதிக்ராந்தபாவநீயஸ்தஸ்ய சித்தப்ரதிஸர்க ஏகோர்தஃ. ஸப்தவிதாஸ்ய ப்ராந்தபூமிப்ரஜ்ஞா.

தத்ர மதுமதீஂ பூமிஂ ஸாக்ஷாத்குர்வதோ ப்ராஹ்மணஸ்ய ஸ்தாநிநோ தேவாஃ ஸத்த்வவிஷுத்திமநுபஷ்யந்தஃ ஸ்தாநைருபநிமந்த்ரயந்தே போ இஹாஸ்யதாமிஹ ரந்யதாஂ.

கமநீயோயஂ போகஃ கமநீயேயஂ கந்யா ரஸாயநமிதஂ ஜராமரித்யுஂ பாததே வைஹாயஸமிதஂ யாநமமீ கல்பத்ருமாஃ புண்யா மந்தாகிநீ ஸித்தா மஹர்ஷய உத்தமா அநுகூலா அப்ஸரஸோ திவ்யே ஷ்ரோத்ரசக்ஷுஷீ வஜ்ரோபமஃ காயஃ ஸ்வகுணைஃ ஸர்வமிதமுபார்ஜிதமாயுஷ்மதாப்ரதிபத்யதாமிதமக்ஷயமஜரமமரஸ்தாநஂ தேவாநாஂ ப்ரியமிதி

ஏவமபிதீயமாநஃ ஸங்கதோஷாந்பாவயேத்கோரேஷு ஸஂஸாராங்காரேஷு பச்யமாநேந மயா ஜநநமரணாந்தகாரே விபரிவர்தமாநேந கதஂசிதாஸாதிதஃ க்லேஷதிமிரவிநாஷீ யோகப்ரதீபஸ்தஸ்ய சைதே தரிஷ்ணாயோநயோ விஷயவாயவஃ ப்ரதிபக்ஷாஃ. ஸ கல்வஹஂ லப்தாலோகஃ கதமநயா விஷயமரிகதரிஷ்ணயா வஞ்சிதஸ்தஸ்யைவ புநஃ ப்ரதீப்தஸ்ய ஸஂஸாராக்நேராத்மாநமிந்தநீ குர்யாமிதி. ஸ்வஸ்தி வஃ ஸ்வப்நோபமேப்யஃ கரிபணஜநப்ரார்தநீயேப்யோ விஷயேப்ய இத்யேவஂ நிஷ்சிதமதிஃ ஸமாதிஂ பாவயேத்.

ஸங்கமகரித்வா ஸ்மயமபி ந குர்யாதேவமஹஂ தேவாநாமபி ப்ரார்தநீய இதி. ஸ்மயாதயஂ ஸுஸ்திதஂமந்யதயா மரித்யுநா கேஷேஷு கரிஹீதமிவாத்மாநஂ ந பாவயிஷ்யதி. ததா சாஸ்ய சிந்த்ராந்தரப்ரேக்ஷீ நித்யஂ யத்நோபசர்யஃ ப்ரமாதோ லப்தவிவரஃ க்லேஷாநுத்தம்பாவிஷ்யதி ததஃ புநரநிஷ்டப்ரஸங்கஃ. ஏவமஸ்ய ஸங்கஸ்மயாவகுர்வதோ பாவிதோர்தோ தரிடீ பவிஷ்யதி. பாவநீயஷ்சார்தோபிமுகீ பவிஷ்யதீதி.

||3.51|| சத்வாரோ யோகிநோ பவந்தி. தத்ராப்யாஸவாந்ப்ரவரித்தமாத்ரஜ்யோதிஃ ப்ரதமஃ. றதஂபரப்ரஜ்ஞோ த்விதீயஃ. பூதேந்த்ரியஜயீ தரிதீயஃ. அதிக்ராந்தபாவநீயஷ்சதுர்தஃ. தத்ர சதுர்தஸ்ய ஸமாதேஃ ப்ராப்தஸப்தவிதப்ராந்தபூமிப்ரஜ்ஞோ பவதி. றதஂபரப்ரஜ்ஞஸ்ய த்விதீயாஂ மதுமதீஸஂஜ்ஞாஂ பூமிகாஂ ஸாக்ஷாத்குர்வதஃ ஸ்தாநிநோ தேவா உபநிமந்த்ரயிதாரோ பவந்தி திவ்யஸ்த்ரீரஸாயநாதிகஂ டௌகயந்தி தஸ்மிந்நுபநிமந்த்ரணே நாநேந ஸங்கஃ கர்தவ்யஃ, நாபி ஸ்மயஃ, ஸங்ககரணே புநர்விஷயபோகே பததி, ஸ்மயகரணே கரிதகரித்யமாத்மாநஂ மந்யமாநோ ந ஸமாதாவுத்ஸஹதே. அதஃ ஸங்கஸ்மயயோஸ்தேந வர்ஜநஂ கர்த்தவ்யம்.

———————

க்ஷணதத்க்ரமயோஃ ஸஂயமாத்விவேகஜஂ ஜ்ஞாநம்||3.52||

||3.52|| யதாபகர்ஷபர்யந்தஂ த்ரவ்யஂ பரமாணுரேவஂ பரமாபகர்ஷபர்யந்தஃ காலஃ க்ஷணஃ யாவதா வா ஸமயேந சலிதஃ பரமாணுஃ பூர்வதேஷஂ ஜஹ்யாதுத்தரதேஷமுபஸஂபத்யேத ஸ காலஃ க்ஷணஃ. தத்ப்ரவாஹாவிச்சேதஸ்து க்ரமஃ. க்ஷண தத்க்ரமயோர்நாஸ்தி வஸ்துஸமாஹார இதி புத்திஸமாஹாரோ முஹூர்தாஹோராத்ராதயஃ. ஸ கல்வயஂ காலோ வஸ்துஷூந்யோபி புத்திநிர்மாணஃ ஷப்தஜ்ஞாநாநுபாதீ லௌகிகாநாஂ வ்யுத்திததர்ஷநாநாஂ வஸ்துஸ்வரூப இவாவபாஸதே.

க்ஷணஸ்து வஸ்துபதிதஃ க்ரமாவலம்பீ க்ரமஷ்ச க்ஷணாநந்தயாத்மா தஂ காலவிதஃ கால இத்யாசக்ஷதே யோகிநஃ. நச த்வௌ க்ஷணௌ ஸஹ பவதஃ. க்ரமஷ்ச ந த்வயோஃ ஸஹபுவோரஸஂபவாத். பூர்வஸ்மாதுத்தரபாவிநோ யதாநந்தர்யஂ க்ஷணஸ்ய ஸ க்ரமஃ. தஸ்மாத்வர்தமாந ஏவைகஃ க்ஷணோ ந பூர்வோத்தரக்ஷணாஃ ஸந்தீதி. தஸ்மாந்நாஸ்தி தத்ஸமாஹாரஃ. யே து பூதபாவிநஃ க்ஷணாஸ்தே பரிணாமாந்விதா வ்யாக்யேயாஃ. தேநைகேந க்ஷணேந கரித்ஸ்நோ லோகஃ பரிணாமமநுபவதி. தத்க்ஷணோபாரூடாஃ கல்வமீ ஸர்வே தர்மாஃ. தயோஃ க்ஷணதத்க்ரமயோஃ ஸஂயமாத்தயோஃ ஸாக்ஷாத்கரணம். ததஷ்ச விவேகஜஂ ஜ்ஞாநஂ ப்ராதுர்பவதி.

தஸ்ய விஷயவிஷேஷ உபக்ஷிப்யந்தே —

||3.52|| க்ஷணஃ ஸர்வாந்த்யஃ காலாவயவோ யஸ்ய கலாஃ ப்ரபவிதுஂ ந ஷக்யந்தே. ததாவிதாநாஂ காலக்ஷணாநாஂ யஃ க்ரமஃ பௌர்வாபர்யேண பரிணாமஸ்தத்ர ஸஂயமாத்ப்ராகுக்தஂ விவேகஜஂ ஜ்ஞாநமுத்பத்யதே. அயமர்தஃ — அயஂ காலக்ஷணோமுஷ்மாத்காலக்ஷணாதுத்தரோயமஸ்மாஂத்பூர்வ இத்யேவஂவிதே க்ரமே கரிதஸஂயமஸ்யாத்யந்தஸூக்ஷ்மேபி க்ஷணக்ரமே யதா பவதி. ஸாக்ஷாத்காரஸ்ததாந்யதபி ஸூக்ஷ்மஂ மஹதாதி ஸாக்ஷாத்கரோதீதி விவேகஜ்ஞாநோத்பத்திஃ.

அஸ்யைவ ஸஂயமஸ்ய விஷயவிவேகோபக்ஷேபணாயாஹ —

—————–

ஜாதிலக்ஷணதேஷைரந்யதாநவச்சேதாத்துல்யயோஸ்ததஃ ப்ரதிபத்திஃ||3.53||

||3.53|| துல்யயோர்தேஷலக்ஷணஸாரூப்யே ஜாதிபேதோந்யதாயா ஹேதுஃ, கௌரியஂ வடவேயமிதி. துல்யதேஷஜாதீயத்வே லக்ஷணமந்யத்வகரஂ காலாக்ஷீ கௌஃ ஸ்வஸ்திமதீ கௌரிதி. த்வயோராமலகயோர்ஜாதிலக்ஷணஸாரூப்யாத்தேஷபேதோந்யத்வகர இதஂ பூர்வமிதமுத்தரமிதி. யதா து பூர்வமாமலகமந்யவ்யக்ரஸ்ய ஜ்ஞாதுருத்தரதேஷ உபாவர்த்யதே ததா துல்யதேஷத்வே பூர்வமேததுத்தரமேததிதிப்ரவிபாகாநுபபத்திஃ. அஸஂதிக்தேந ச தத்வஜ்ஞாநேந பவிதவ்யமித்யத இதமுக்தஂ ததஃ ப்ரதிபத்திர்விவேகஜ்ஞாநாதிதி.

கதஂ, பூர்வாமலகஸஹக்ஷணோ தேஷ உத்தராமலகஸஹக்ஷணாத்தேஷாத்பிந்நஃ. தே சாமலகே ஸ்வதேஷக்ஷணாநுபவபிந்நே. அந்யதேஷக்ஷணாநுபவஸ்து தயோரந்யத்வே ஹேதுரிதி. ஏதேந தரிஷ்டாந்தேந பரமாணோஸ்துல்யஜாதிலக்ஷணதேஷஸ்ய
பூர்வபரமாணுதேஷஸஹக்ஷணஸாக்ஷாத்கரணாதுத்தரஸ்ய பரமாணோஸ்தத்தேஷாநுபபத்தாவுத்தரஸ்ய தத்தேஷாநுபவோ பிந்நஃ ஸஹக்ஷணபேதாத்தயோரீஷ்வரஸ்ய யோகிநோந்யத்வப்ரத்யயோ பவதீதி.

அபரே து வர்ணயந்தி — யேந்த்யா விஷேஷாஸ்தேந்யதாப்ரத்யயஂ குர்வந்தீதி. தத்ராபி தேஷலக்ஷணபேதோ மூர்திவ்யவதிஜாதிபேதஷ்சாந்யத்வே ஹேதுஃ. க்ஷணபேதஸ்து யோகிபுத்திகம்ய ஏவேதி. அத உக்தஂ மூர்திவ்யவதிஜாதிபேதாபாவாந்நாஸ்தி மூலபரிதக்த்வமிதி வார்ஷகண்யஃ.

||3.53|| பதார்தாநாஂ பேதஹேதவோ ஜாதிலக்ஷணதேஷா பவந்தி. க்வசித்பேதஹேதுர்ஜாதிஃ, யதா கௌரியஂ மஹிஷீயமிதி. ஜாத்யா துல்யயோர்லக்ஷணஂ பேதஹேதுஃ, இயஂ கர்புரேயமருணேதி. ஜாத்யா லக்ஷணேந சாபிந்நயோர்பேதஹேதுர்தேஷோ தரிஷ்டஃ, யதா துல்யபரிமாணயோராமலகயோர்பிந்ந தேஷஸ்திதயோஃ. யத்ர புநர்பேதோவதாரயிதுஂ ந ஷக்யதே யதைகதேஷஸ்திதயோஃ ஷுக்லயோஃ பார்திவயோஃ பரமாண்வோஸ்ததாவிதே விஷயே பேதாய கரிதஸஂயமஸ்ய பேதேந ஜ்ஞாநமுத்பத்யதே ததா ததப்யாஸாத்ஸூக்ஷ்மாண்யபி தத்த்வாநி பேதேந ப்ரதிபத்யதே. ஏததுக்தஂ பவதி — யத்ர கேநசிதுபாயேந பேதோ நாவதாரயிதுஂ ஷக்யஸ்தத்ர ஸஂயமாத்பவத்யேவ பேதப்ரதிபத்திஃ.

ஸூக்ஷ்மாணாஂ தத்த்வாநாமுக்தஸ்ய விவேகஜந்யஜ்ஞாநஸ்ய ஸஂஜ்ஞாவிஷயஸ்வாபாவ்யஂ வ்யாக்யாதுமாஹ —

—————————-

தாரகஂ ஸர்வவிஷயஂ ஸர்வதாவிஷயமக்ரமஂ சேதி விவேகஜஂ ஜ்ஞாநம்||3.54||

|3.54|| தாரகமிதி ஸ்வப்ரதிபோத்தமநௌபதேஷிகமித்யர்தஃ. ஸர்வவிஷயஂ நாஸ்ய கிஂசிதவிஷயீபூதமித்யர்தஃ. ஸர்வதாவிஷயமதீதாநாகதப்ரத்யுத்பந்நஂ ஸர்வஂ பர்யாயைஃ ஸர்வதா ஜாநாதீத்யர்தஃ. அக்ரமமித்யேகக்ஷணோபாரூடஂ ஸர்வஂ ஸர்வதா கரிஹ்ணாதீத்யர்தஃ. ஏதத்விவேகஜஂ ஜ்ஞாநஂ பரிபூர்ணம். அஸ்யைவாஂஷோ யோகப்ரதீபோ மதுமதீஂ பூமிமுபாதாய யாவதஸ்ய பரிஸமாப்திரிதி.

ப்ராப்தவிவேகஜஜ்ஞாநஸ்யாப்ராப்தவிவேகஜஜ்ஞாநஸ்ய வா —

||3.54|| உக்தஸஂயமபலாதந்த்யாயாஂ பூமிகாயாமுத்பந்நஂ ஜ்ஞாநஂ தாரயத்யகாதாத்ஸஂஸாரஸாகராத்யோகிநமித்யாந்வர்திக்யா ஸஂஜ்ஞாய தாரகமித்யுச்யதே. அஸ்ய விஷயமாஹ — ‘ஸர்வவிஷயமிதி’. ஸர்வாணி தத்த்வாநி மஹதாதீநி விஷயோ யஸ்யேதி ஸர்வவிஷயம். ஸ்வபாவஷ்சாஸ்ய ஸர்வதாவிஷயத்வம். ஸர்வாபிரவஸ்தாபிஃ ஸ்தூலஸூக்ஷ்மாதிபேதேந தேஸ்தைஃ பரிணாமைஃ ஸர்வேண ப்ரகாரேணாவஸ்திதாநி தத்த்வாநி விஷயோ யஸ்யேதி ஸர்வதாவிஷயம். ஸ்வபாவாந்தரமாஹ — ‘அக்ரமஂ சேதி’. நிஃஷேஷநாநாவஸ்தாபரிணதத்வித்ர்யாத்மகபாவக்ரஹணே நாஸ்ய க்ரமோ வித்யத இதி அக்ரமம். ஸர்வஂ கரதலாமலகவத்யுகபத்பஷ்யதீத்யர்தஃ.

அஸ்மாச்ச விவேகஜாத்தாரகாக்யாஜ்ஜ்ஞாநாத்கிஂ பவதீத்யாஹ —

——————–

ஸத்த்வபுருஷயோஃ ஷுத்திஸாம்யே கைவல்யமிதி||3.55||

||3.55|| யதா நிர்தூதரஜஸ்தமோமலஂ புத்திஸத்த்வஂ புருஷஸ்யாந்யதாப்ரதீதிமாத்ராதிகாரஂ தக்தக்லேஷபீஜஂ பவதி ததா புருஷஸ்ய ஷுத்திஸாரூப்யமிவாபந்நஂ பவதி, ததா புருஷஸ்யோபசரிதபோகாபாவஃ ஷுத்திஃ. ஏதஸ்யாமவஸ்தாயாஂ கைவல்யஂ பவதீஷ்வரஸ்யாநீஷ்வரஸ்ய வா விவேகஜஜ்ஞாநபாகிந இதரஸ்ய வா. நஹி தக்தக்லேஷபீஜஸ்ய ஜ்ஞாநே புநரபேக்ஷா காசிதஸ்தி. ஸத்வஷுத்தித்வாரேணைதத்ஸமாதிஜமைஷ்வர்யஂ ஜ்ஞாநஂ சோபக்ராந்தம். பரமார்ததஸ்து ஜ்ஞாநாதர்தஷநஂ நிவர்ததே தஸ்மிந்நிவரிதே ந ஸந்த்யுத்தரே க்லேஷாஃ. க்லேஷாபாவாத்கர்மவிபாகாபாவஃ. சரிதாதிகாராஷ்சைதஸ்யாமவஸ்தாயாஂ குணா ந புருஷஸ்ய புநர்தரிஷ்யத்வேநோபதிஷ்டந்தே. தத்புருஷஸ்ய கைவல்யஂ, ததா புருஷஃ ஸ்வரூபமாத்ரஜ்யோதிரமலஃ கேவலீ பவதி.

இதி ஷ்ரீ பாதஞ்ஜலே ஸாஂக்யப்ரவசநே யோகஷாஸ்த்ரே ஷ்ரீமத்வ்யாஸபாஷ்யே
தரிதீயஃ விபூதிபாதஃ||3||

||3.55|| ஸத்த்வபுருஷாவுக்தலக்ஷணௌ தயோஃ ஷுத்திஸாம்யே கைவல்யஂ ஸத்த்வஸ்ய ஸர்வகர்தரித்வாபிமாநநிவரித்த்யா ஸ்வகாரணேநுப்ரவேஷஃ ஷுத்திஃ, புருஷஸ்ய ஷுத்திருபசரிதபோகாபாவ இதி த்வயோஃ ஸமாநாயாஂ ஷுத்தௌ புருஷஸ்ய கைவல்யமுத்பத்யதே மோக்ஷோபவதீத்யர்தஃ.

ததேவமந்தரங்கஂ யோகாங்கத்ரயமபிதாய தஸ்ய ச ஸஂயமஸஂஜ்ஞாஂ கரித்வா ஸஂயமஸ்ய ச விஷயப்ரதர்ஷநார்தஂ பரிணாமத்ரயமுபபாத்ய ஸஂயமபலோத்பத்யமாநாஃ பூர்வாந்தபராந்தமத்யபவாஃ ஸித்தீருபதர்ஷ்ய ஸமாத்யாஷ்வாஸோத்பத்தயே பாஹ்யா புவநஜ்ஞாநாதிரூபா ஆப்யந்தராஷ்ச காயவ்யூஹஜ்ஞாநாதிரூபாஃ ப்ரதர்ஷ்ய ஸமாத்யுபயோகாயேந்த்ரியப்ராணஜயாதிபூர்விகாஃ பரமபுருஷார்தஸித்தயே யதாக்ரமமவஸ்தாஸஹிதபூதஜயேந்த்ரியஜயஸத்த்வஜயோத்பவாஷ்ச வ்யாக்யாய விவேகஜ்ஞாநோத்பத்தயே தாஂஸ்தாநுபாயாநுபந்யஸ்ய தாரகஸ்ய ஸர்வஸமாத்யவஸ்தாபர்யந்தபவஸ்ய ஸ்வரூபமபிதாய தத்ஸமாபத்தேஃ கரிதாதிகாரஸ்ய சித்தஸத்த்வஸ்ய ஸ்வகாரணேநுப்ரவேஷாத்கைவல்யமுத்பத்யத இத்யபிஹிதமிதி நிர்ணீதோ விபூதிபாதஸ்தரிதீயஃ.

இதி ஷ்ரீ போஜதேவவிரசிதாயாஂபாதஞ்ஜலயோகஷாஸ்த்ரஸூத்ரவரிதௌ
தரிதீயஃ விபூதிபாதஃ||3||

————————————

ஸ்ரீ கோயில் கந்தாடை அப்பன் ஸ்வாமிகள் திருவடிகளே சரணம்
ஸ்ரீ பெரிய பெருமாள் பெரிய பிராட்டியார் ஆண்டாள் ஆழ்வார் எம்பெருமானார் ஜீயர் திருவடிகளே சரணம் .

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: